Μπαρούχ ΣΠΙΝΟΖΑ

 

[Ευτυχία είναι η δια της λογικής κατανόηση της ζωής και του κόσμου...]

Ο ορθολογιστής Ολλανδός Φιλόσοφος που έθεσε τα θεμέλια του Ευρωπαικού Διαφωτισμού.

[Δεισιδαιμονία, ο κακός νοικοκύρης του ανθρώπου, δύναμη εξουσιασμού των μαζών...]

Ο Μπαρούχ Σπινόζα ορίζει τη δεισιδαιμονία ως γέννημα του ανθρώπινου ψυχισμού, εργαλείο πολιτικής χειραγώγησης και ψυχολογικό καταφύγιο.

Ψυχολογική Βάση

Φόβος και ελπίδα:

Η δεισιδαιμονία γεννιέται όταν οι άνθρωποι βρίσκονται σε κρίση ή κίνδυνο και η ψυχή τους κλυδωνίζεται ανάμεσα στην αγωνία για το μέλλον και την ελπίδα της σωτηρίας.

Αστάθεια:

Οι άνθρωποι είναι δέσμιοι των παθών τους και όταν φοβούνται, γίνονται έρμαια κάθε ψευδαίσθησης και μαγικής σκέψης.

Πολιτικός Ρόλος

Εργαλείο εξουσίας:

Κανένα μέσο δεν είναι πιο αποτελεσματικό για την υποδούλωση του πλήθους από τη δεισιδαιμονία.

Χειραγώγηση:

Οι ηγέτες και οι τύραννοι χρησιμοποιούν τον φόβο του θεού και τις προλήψεις για να ελέγχουν τους πολίτες, παρουσιάζοντας την τυραννίδα ως θείο θέλημα.

Αντιμετώπιση

Ορθολογισμός:

Ο Σπινόζα αντιτάσσει τη γνώση της φύσης και τη φιλοσοφική διαύγεια απέναντι στο σκοτάδι των προλήψεων.

Ελευθερία σκέψης:

Υποστηρίζει ότι η αληθινή πολιτεία πρέπει να εγγυάται την ελευθερία του λόγου και της σκέψης, ώστε οι άνθρωποι να μην τυφλώνονται από τον φόβο.

(...)Στο έργο του [Tractatus theolocico-politicus] επιχειρεί μεταξύ των άλλων να ερμηνεύσει τη δεισιδαιμονία ως εργαλείο στα χέρια της εξουσίας για την υποδούλωση του φρονήματος των μαζών.

Πρόσφορο έδαφος για τη διάδοση της δεισιδαιμονίας αποτελεί, κατ’ αρχήν, η γενική κατάσταση του ανθρώπινου όχλου που είναι βυθισμένος στην άγνοια και ως εκ τούτου στην ψευδαίσθηση!

Οι ηγεμόνες λοιπόν που έχουν τη δυνατότητα να διατάζουν ανακαλύπτουν στην πιο χαμηλή κλίμακα της θρησκείας τη δεισιδαιμονία και την θέτουν στην υπηρεσία χειραγώγησης των μαζών!

Εφόσον οι μάζες στερούνται τη γνώση, άρα δεν έχουν καλλιεργημένη νόηση, και τη βούληση, άρα άγονται και φέρονται από τα πάθη, είναι ευάλωτες στη δεισιδαιμονία!

Την αισθάνονται ως την πιο αυθόρμητη θρησκεία της «φυσικής» τους ύπαρξης γι’ αυτό και εμφανίζονται σαν να είναι από τη φύση τους δεισιδαίμονες.

Τούτο έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για τη δική τους συνθήκη ζωής όσο και για τη συμπεριφορά των ηγεμόνων!

Με άλλα λόγια, η εξουσία χειραγωγεί τους ανθρώπους εξαπατώντας τους.

Πώς τους εξαπατά?

Με το να τους καλλιεργεί στο όνομα της θρησκείας το φόβο και να τους σπρώχνει στην εθελοδουλεία...

Να δίνουν την ψυχή και τη ζωή τους για τη νομιμότητα της εξουσίας του ηγεμόνα.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και σήμερα με τις πολιτικές εξουσίες που επενδύουν στο φόβο και τον τρόμο που προκαλεί στη μάζα η ανασφάλεια και το αβέβαιο της επόμενης ημέρας.

Έτσι την ακρωτηριάζουν, σε επίπεδο συναισθημάτων, γνωμών και ιδεών, με αποτέλεσμα η μεν μάζα να εξαντλεί την ενέργειά της σε μια φοβισμένη επιβίωση, οι δε εξουσίες να διαιωνίζουν την κυριαρχία τους!

Όλες οι αντιδράσεις:

22

ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ

 

[Ο Σωτήρας της Αθήνας που οδήγησε τους Έλληνες στη νίκη στη Μάχη του Μαραθώνα σώζοντας την Αθήνα από τους Πέρσες...]

Ο Μιλτιάδης (554 π.Χ. – 489 π.Χ.) υπήρξε ο σπουδαίος Αθηναίος στρατηγός και πολιτικός που έμεινε στην ιστορία ως νικητής των Περσών στη μάχη του Μαραθώνα το 490 π.Χ.

Ο Μιλτιάδης γνώριζε πολύ καλά τους αντιπάλους.

Είχε πολεμήσει και παλαιότερα τους Πέρσες και γνώριζε ότι οι μαχητές τους δεν ήταν πλέον οι τραχείς Πέρσες και οι άνδρες από το Κουρδιστάν που χρησιμοποιούσε ο Κύρος, αλλά άνδρες από τους υποταγμένους στους Πέρσες λαούς που πολεμούσαν περισσότερο από φόβο και υποχρέωση.

Έτσι, οι Πέρσες τοποθετούσαν στο κέντρο της παράταξής τους τα καλύτερα τμήματά τους και εκεί βρισκόταν και ο διοικητής τους. Κύριο όπλο των Περσών ήταν το τόξο, ενώ η λόγχη και το κοντό ξίφος ήταν δευτερεύοντα, βοηθητικά όπλα.

Η τακτική των Περσών ήταν να ρίχνουν τεράστιο αριθμό από βέλη στους αντιπάλους, όταν αυτοί τους πλησίαζαν. Ήταν όμως δύσκολο να αντιμετωπίσουν στον αγώνα εκ του συστάδην τον βαρύ οπλισμό των Ελλήνων οπλιτών.

Είχαν ιππικό, που μπορούσε να πλευροκοπήσει τη φάλαγγα των αντιπάλων, εφόσον βέβαια το επέτρεπε και το έδαφος στο πεδίο της μάχης.

Ο Μιλτιάδης επέφερε μια μεγάλη καινοτομία στο ελληνικό στράτευμα: ανέτρεψε τον κατεστημένο ως τότε, τρόπο παράταξης των Ελλήνων στις μάχες, τη φάλαγγα.Αποφάσισε να αλλάξει τη διάταξη του στρατεύματός τουσε ισχυρά άκρα και αδύνατο κέντρο, απέναντι σε ασθενικά άκρα και ισχυρό κέντρο των Περσών.

Ο Μιλτιάδης εκτιμούσε ότι το κέντρο των Περσών θα προχωρούσε, την ίδια στιγμή που τα τμήματά τους στα δύο άκρα θα υποχωρούσαν κάτω από την πίεση των ισχυρών άκρων της δικής του διάταξης. Έτσι, το κέντρο των Περσών τη στιγμή που θα πίστευε ότι είχε επικρατήσει επί των Ελλήνων, θα βρισκόταν κυκλωμένο από τα άκρα τους!

Το περσικό ιππικό ο Μιλτιάδης το αντιμετώπισε με την κατάληψη εδάφους, το οποίο καθιστούσε αδύνατη τη χρησιμοποίησή του. Παράλληλα έκλεισε τις διαβάσεις προς την Αθήνα και ήταν ήσυχος ότι οι Πέρσες δεν θα κινούνταν μέσω ξηράς προς την πόλη.

Ωστόσο, ο Αρταφέρνης που πολιορκούσε την Ερέτρια με τμήμα του περσικού στόλου κατάφερε να την κυριεύσει με τη βοήθεια πολιτών της που είχαν προσχωρήσει στους Πέρσες. Έτσι «άνοιγε» ο δρόμος για επίθεσή του στην Αθήνα.

Αυτό έγινε, ενώ Έλληνες και Πέρσες βρίσκονται παρατεταγμένοι στον Μαραθώνα αδρανείς για 8 ημέρες.

Την 9η μέρα, όταν οι Αθηναίοι πληροφορήθηκαν την κατάληψη της Ερέτριας αποφάσισαν να αναλάβουν δράση.

Στο πολεμικό συμβούλιο που ακολούθησε ήταν καθοριστική η ψήφος του πολέμαρχου Καλλίμαχου για άμεση επίθεση.

Ο Μιλτιάδης ανέλαβε την τακτική διοίκηση του στρατεύματος και αυτό του έδωσε τη δυνατότητα να δώσει στην φάλαγγα τον σχηματισμό που είχε στο μυαλό του.

Οι Πέρσες άρχισαν πρώτοι την επίθεση και όταν έφτασαν σε απόσταση βολής τόξου (100-150 μέτρα), ο Μιλτιάδης έδωσε το σύνθημα και η φάλαγγα έπεσε πάνω στον εχθρό.

Ο Ηρόδοτος γράφει ότι όταν οι Πέρσες είδαν τους Έλληνες να επιτίθενται με αυτόν τον τρόπο τους πέρασαν για τρελούς.

Οι Έλληνες έπεσαν με μεγάλη ταχύτητα πάνω στους Πέρσες τους περικύκλωσαν και τους συνέτριψαν.

Ο αιφνιδιασμός, που προκάλεσε ο Μιλτιάδης στους Πέρσες, λόγω της μη αναμενόμενης παράταξης των στρατευμάτων του, αποτελεί μέχρι και σήμερα βασικό πλεονέκτημα σε μια μάχη.

Η νίκη των Ελλήνων στον Μαραθώνα κατέρριψε τον μύθο ότι οι Πέρσες ήταν αήττητοι. Ενθάρρυνε τους Έλληνες να αποκρούσουν και τις επόμενες περσικές επιθέσεις και σε ηγέτες όπως ο Αγησίλαος και ο Κίμωνας να μεταφέρουν τον πόλεμο στην Ασία, πριν βέβαια ο Μέγας Αλέξανδρος κάνει την ιστορική εκστρατεία του.

Ο Μιλτιάδης και η ελληνική νίκη στον Μαραθώνα έχουν υμνηθεί από ξένους ιστορικούς:

«Η εικόνα του Μιλτιάδη φαντάζει γιγάντια στα πρώιμα χρόνια της παγκόσμιας ιστορίας» γράφει ο Χανς Ντελμπρούκ.

Σύμφωνα με τον σερ Έντουαρντ Κρίζι, η ελληνική νίκη στον Μαραθώνα εξασφάλισε

[...Την ανάπτυξη των ελεύθερων θεσμών, τη φιλελεύθερη διαφώτιση του δυτικού κόσμου και τη σταδιακή άνοδο για πολλούς αιώνες των μεγάλων αρχών του Ευρωπαϊκού πολιτισμού]

Και βέβαια, η τακτική του Μιλτιάδη βρήκε λαμπρούς μιμητές:

Τον Αννίβα στις Κάννες, τον Μπλίχερ στο Βατερλό, τον Μόλτκε στο Σεντάν, τον Χίντεμπουργκ στη μάχη του Τάνεμπεργκ, ακόμα και τον Αϊζενχάουερ στη μάχη της Γαλλίας, μετά την απόβαση στη Νορμανδία.

Όλες οι αντιδράσεις:

14Σωτή