ΑΝΤΙΣΘΕΝΗΣ

 

[Αρχὴ παιδεύσεως η των ονομάτων επίσκεψις...]

Ερμηνεία:

[Το πρώτο βήμα για τη γνώση και την παιδεία είναι η ορθή έρευνα, κατανόηση και ο ορισμός της σημασίας των λέξεων...]

Η βάση της γνώσης και της σοφίας είναι η σωστή εξέταση, κατανόηση και ορθός ορισμός των λέξεων, έννοιες καθόλα απαραίτητες για την προσέγγιση της αλήθειας.

Επίσκεψις σημαίνει επισκόπησις και παράγονται και οι 2 λέξεις η μία από το σκέπτομαι και η άλλη από το σκοπούμαι που εμμέσως πλην σαφώς σημαίνει εξέταση, έρευνα της ρίζας λέξης από όπου προκύπτουν με παραγωγή η σύνθεση άλλες λέξεις οι οποίες σημασιολογικά διαφοροποούνται με την πάροδο του χρόνου.

Ο Αντισθένης (445-365 π.Χ.) ήταν σημαντικός Έλληνας φιλόσοφος, μαθητής του Σωκράτη, ο οποίος θεωρείται ο ιδρυτής της Κυνικής Σχολής.

Δίδασκε στο Κυνόσαργες της Αθήνας, πρεσβεύοντας μια ζωή λιτή, αντισυμβατική και απαλλαγμένη από τις κοινωνικές συμβάσεις, εστιάζοντας στην ηθική αρετή, την εγκράτεια και την αυτάρκεια, επηρεάζοντας καθοριστικά τον Διογένη τον Σινωπέα.

Κύρια Χαρακτηριστικά και Διδασκαλία:

Φιλοσοφία του Κυνισμού:

Ο Αντισθένης θεωρούσε ότι η ευτυχία έγκειται στην αρετή, η οποία είναι διδακτική και αυτάρκης για τον σοφό, απαξιώνοντας τον πλούτο και τις ηδονές.

Τρόπος Ζωής:

Υιοθέτησε έναν απλό, ασκητικό βίο, κυκλοφορώντας με έναν τρίβωνα (μανδύα), σακούλι και ραβδί, δίνοντας έμφαση στην πνευματική ανεξαρτησία.

Σωκρατική Επιρροή:

Υπήρξε πιστός ακόλουθος του Σωκράτη μέχρι το τέλος του, υιοθετώντας τη διδασκαλία του για την αρετή, αλλά οδηγώντας τη στην άκρατο ασκητισμό.

Αντισυμβατικότητα:

Περιφρονούσε τις κοινωνικές συμβάσεις και υποστήριζε ότι ο σοφός δεν χρειάζεται τους νόμους της πόλης, αλλά ζει σύμφωνα με την αρετή.

Σχέση με το Κυνόσαργες:

Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι το όνομα "Κυνικοί" προήλθε από το γυμνάσιο "Κυνόσαργες", όπου δίδασκε ο Αντισθένης, το οποίο δεχόταν ανθρώπους με μικτή καταγωγή, όπως ο ίδιος, καθώς η μητέρα του ήταν από τη Θράκη.

Για τον Αντισθένη, η αρετή δεν ήταν μια θεωρητική έννοια, αλλά η ίδια η πηγή της ευτυχίας.

Πίστευε ότι η αρετή ήταν το μοναδικό αγαθό και ότι, εφόσον την κατείχε κάποιος, δεν χρειαζόταν τίποτα άλλο για να είναι ευτυχισμένος.

Ο Αντισθένης επέλεξε να ζει μια ασκητική ζωή, χωρίς περιττά αγαθά. Θεωρούσε τον πλούτο ως πηγή δειλίας, καθώς οδηγούσε σε εξάρτηση και στην ανάγκη για συνεχή προστασία.

Η ελευθερία για τον Αντισθένη δεν ήταν πολιτική ή κοινωνική, αλλά πνευματική. Πίστευε ότι η πραγματική ελευθερία προέρχεται από την απελευθέρωση του εαυτού από τις επιθυμίες και τις εξαρτήσεις της κοινωνίας.

Οι αρχές της φιλοσοφίας του μέσα από 10 φράσεις του:

1. [Κρείττον εις κόρακας ή εις κόλακας εμπεσείν. Οι μεν γαρ νεκρούς, οι δε ζώντας εσθίουσιν.]

-Καλύτερα να πέσεις σε κοράκια παρά σε κόλακες. Διότι τα μεν τρώνε νεκρούς, οι δε ζωντανούς.

2. [Όστις εταίρους δέδοικε, δούλος ων λέληθεν εαυτόν.]

-Όποιος φοβάται τους άλλους, γίνεται δούλος χωρίς να το καταλάβει.

3. [Προσέχειν τοις εχθροίς· πρώτοι γαρ των αμαρτημάτων αισθάνονται.]

-Να προσέχεις αυτά που λένε οι εχθροί σου· είναι οι πρώτοι που θα επισημάνουν τα λάθη σου.

4. [Τότε τας πόλεις απόλλυσθαι, όταν μη δύνωνται τους φαύλους από των σπουδαίων διακρίνειν.]

-Οι πόλεις χάνονται, όταν δεν μπορούν να ξεχωρίσουν πια τους κακούς από τους καλούς.

5. [Ώσπερ υπό του ιού τον σίδηρον, ούτω τους φθονερούς υπό του ιδίου ήθους κατεσθίεσθαι.]

-Όπως η σκουριά τρώει το σίδερο, έτσι και ο φθονερός κατατρώγεται από το πάθος του.

6. [Εἰς γὰρ ἄνθρωπος τοιοῦτος, ὥστε πᾶν ὅ τι ἂν πράττῃ, πᾶν εὖ ἔχειν.]

Ένας άνθρωπος είναι έτσι φτιαγμένος ώστε ό,τι κι αν κάνει, όλα να είναι καλά.

7. [Προτιμῶ νὰ μανῶ παρὰ νὰ χαίρομαι.]

-Προτιμώ να τρελαθώ παρά να χαίρομαι.

Σημ...Με αυτή τη ρηξικέλευθη δήλωση, ο Αντισθένης υπονοούσε ότι η αρετή και η πνευματική του ελευθερία ήταν τόσο σημαντικές που ακόμα και μια τρέλα που πηγάζει από αυτές είναι προτιμότερη από την επιφανειακή ευτυχία.

8. [Οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ὅστις ἀρετῇ χρώμενος πλούσιος ἔσται, ἀλλ᾽ ὅστις ἀρετῇ χρώμενος, ἐν τῷ πλούτῳ πενόμενος.]

Δεν υπάρχει άνθρωπος που χρησιμοποιώντας την αρετή θα είναι πλούσιος, αλλά όποιος χρησιμοποιεί την αρετή, μέσα στον πλούτο είναι φτωχός.

9. [Τοὺς τῆς ἀρετῆς χρῆσθαι μὴ ὄντας, τοὺς δὲ τῆς τῆς πενίας χρῆσθαι.]

Αυτοί που κατέχουν την αρετή δεν τη χρησιμοποιούν, αυτοί όμως που κατέχουν τη φτώχεια τη χρησιμοποιούν.

10. [Τοὺς σοφοὺς οὐ δεῖ ἄρχειν, ἀλλ᾽ ἄρχεσθαι.]

-Δεν πρέπει να κυβερνούν οι σοφοί, αλλά να κυβερνιούνται.

Συμπερασματικά:

Ο Αντισθένης, με τον λιτό τρόπο ζωής του άφησε μια διαχρονική κληρονομιά με έμφαση στην αυτάρκεια και στην απλότητα της ζωής αξίες που παραμένουν επίκαιρες.

Οι ιδέες του αποτελούν μια πρόκληση για τον σύγχρονο άνθρωπο, που συχνά εγκλωβίζεται στην αναζήτηση του υλικού πλούτου και της κοινωνικής αποδοχής, αγνοώντας την εσωτερική ελευθερία και την αληθινή ευτυχία, θέτοντας συνάμα τις βάσεις για έναν τρόπο ζωής που έδινε προτεραιότητα στην αλήθεια και την ηθική πάνω από την κοινωνική αποδοχή.

Από Δημήτρης Παπαντωνίου