ΙΡΒΙΝ ΓΙΑΛΟΜ & ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ

 

Ο Αμερικανός ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας Ίρβιν Γιάλομ στο βιβλίο του «Στον κήπο του Επίκουρου» με υπότιτλο «Αφήνοντας πίσω τον τρόμο του θανάτου», εξερευνά τη σύνδεση ανάμεσα στην υπαρξιακή ψυχοθεραπεία και την αρχαία Ελληνική φιλοσοφία, θεωρώντας τον Επίκουρο ως έναν από τους πρώτους υπαρξιακούς ψυχοθεραπευτές, καθώς πίστευε ότι η κύρια αποστολή της φιλοσοφίας είναι να απαλλάξει τον άνθρωπο από την αγωνία και τον φόβο του θανάτου.

Ποια αιτία όμως βρίσκεται στη ρίζα της ανθρώπινης δυστυχίας?

Ο Επίκουρος δεν είχε καμιά αμφιβολία ως προς την απάντηση στο ερώτημα αυτό [...]

[Ο πανταχού παρών φόβος μας για τον θάνατο...]

Πώς επιχείρησε ο Επίκουρος ν’ ανακουφίσει το άγχος θανάτου?

Διατύπωσε μια σειρά από καλά κατασκευασμένα επιχειρήματα, τα οποία οι μαθητές του απομνημόνευαν σαν κατήχηση.

Πολλά απ’τα επιχειρήματα αυτά αμφισβητήθηκαν στα 2.300 χρόνια που μεσολάβησαν, συνεχίζουν όμως να αποδεικνύονται καίρια στο πώς μπορεί κανείς να ξεπεράσει τον φόβο του θανάτου.

[Ο Γιάλομ γράφει...Στο κεφάλαιο αυτό θα συζητήσω 3 απ’ τα πιο γνωστά του επιχειρήματα, τα οποία αποδείχτηκαν πολύτιμα στη δουλειά μου με πολλούς ασθενείς αλλά και με τον ίδιο μου τον εαυτό, για την ανακούφιση του προσωπικού μου άγχους θανάτου....]

1. Η θνητότητα της ψυχής

2. Το υπέρτατο τίποτα του θανάτου

3. Το επιχείρημα της συμμετρίας

1. Η ΘΝΗΤΟΤΗΤΑ της ΨΥΧΗΣ:

Ο Επίκουρος δίδασκε ότι η ψυχή είναι θνητή και πεθαίνει μαζί με το σώμα, καταδικάζοντας τους θρησκευτικούς ηγέτες της εποχής του, οι οποίοι, προσπαθώντας ν’ αυξήσουν τη δύναμή τους, ενέτειναν το άγχος θανάτου των οπαδών τους προειδοποιώντας τους για τις τιμωρίες που θα επιβάλλονταν μετά θάνατον σε όσους δεν τηρούσαν συγκεκριμένους κανόνες και κανονισμούς.

Στους αιώνες που θ’ ακολουθούσαν, η θρησκευτική εικονογραφία του μεσαιωνικού χριστιανισμού που απεικόνιζε τις τιμωρίες της Κόλασης όπως στις σκηνές της Ημέρας της Κρίσεως που ζωγράφισε ο Ιερώνυμος Μπος πρόσθεσε στο άγχος θανάτου μια αιματοβαμμένη εικαστική διάσταση.

Αν είμαστε θνητοί κι η ψυχή μας δεν ζει μετά τον θάνατό μας, επέμενε ο Επίκουρος, τότε δεν έχουμε τίποτα να φοβηθούμε στο επέκεινα της ζωής.

Δεν θα έχουμε συνείδηση, δεν θα νιώθουμε θλίψη για τη ζωή που χάσαμε, ούτε θα υπάρχει τίποτα να φοβηθούμε απ’ τους θεούς.

Ο Επίκουρος δεν αρνιόταν την ύπαρξη θεών μια και ένα τέτοιο επιχείρημα θα τον εξέθετε σε θανάσιμο κίνδυνο, αφού ο Σωκράτης είχε θανατωθεί με την κατηγορία του αιρετικού λιγότερο από έναν αιώνα νωρίτερα, υποστήριζε όμως ότι οι θεοί δεν ασχολούνταν με τη ζωή των ανθρώπων και μας χρησίμευαν μόνο ως πρότυπα γαλήνης και μακαριότητας, προς τα οποία θα έπρεπε να προσβλέπουμε.

2. Το ΥΠΕΡΤΑΤΟ ΤΙΠΟΤΑ του ΘΑΝΑΤΟΥ:

Στο 2ο επιχείρημά του ο Επίκουρος υποστηρίζει ότι ο θάνατος δεν είναι τίποτα για μας, γιατί η ψυχή είναι θνητή και τη στιγμή του θανάτου διασκορπίζεται.

Αυτό που διασκορπίστηκε δεν έχει ικανότητα αντίληψης, και οτιδήποτε δεν γίνεται αντιληπτό είναι για μας ένα τίποτα.

Με άλλα λόγια:

[Όπου είμαι εγώ, δεν είναι ο θάνατος, όπου είναι ο θάνατος, δεν είμαι εγώ...]

Επομένως, έλεγε ο Επίκουρος, «γιατί να φοβόμαστε τον θάνατο, αφού δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση να τον αντιληφθούμε;»

3. Το επιχείρημα της ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ:

[Άπαξ άνθρωποι γεγόναμεν, δις δε ουκ έστι γενέσθαι...]

Απόδοση: Μια φορά γεννηθήκαμε άνθρωποι, 2 φορές όμως δεν είναι δυνατό να γίνουμε.

Το 3ο επιχείρημα του Επίκουρου υποστηρίζει ότι η κατάσταση της μη ύπαρξης μετά τον θάνατο είναι η ίδια κατάσταση στην οποία βρισκόμασταν πριν απ’ τη γέννησή μας.

Παρά τις πολλές φιλοσοφικές διαφωνίες γι’ αυτό το αρχαίο επιχείρημα, πιστεύω ότι εξακολουθεί να διατηρεί μεγάλη δύναμη να προσφέρει ανακούφιση στους ανθρώπους που πεθαίνουν.

Η 4ΦΑΡΜΑΚΟΣ του ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ και εφαρμογή της στην σύγχρονη ψυχοθεραπεία στο σήμερα:

[Άφοβον ο θεός, ανύποπτον ο θάνατος και ταγαθὸν μεν εύκτητον, το δε δεινὸν ευεκκαρτέρητον.]

Το ΘΕΙΟ:

Μη φοβάσαι τους θεούς. Είναι αυτάρκεις και αδιάφοροι για εμάς. Ο κόσμος είναι τυχαίος.

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ:

Όταν υπάρχουμε εμείς , δεν υπάρχει θάνατος.

Όταν έρθει εκείνος, δεν υπάρχουμε εμείς.

Ο θάνατος είναι απόλυτη ανυπαρξία, μια διάλυση.

Κόλαση και παράδεισος είναι παραμύθια που ταράζουν τους ζωντανούς.

Το ΑΓΑΘΟ και η ΕΥΤΥΧΙΑ:

Το αγαθό είναι εύκολο.

Αν δεν κυνηγάς πλούτη και δόξες, είσαι ευτυχισμένος τώρα.

Η ευτυχία είναι σωστή διαχείριση αναγκών.

Ο ΠΟΝΟΣ:

Το δεινό αντέχεται.

Αν ο πόνος είναι πολύ έντονος, θα κρατήσει λίγο ή θα περάσει ή θα σε πεθάνει.

Αν διαρκεί πολύ, είναι ήπιος και τον ισορροπείς με ευχάριστες σκέψεις.

Μην τον γιγαντώνεις με τον φόβο σου.

Η ΤΥΧΗ και η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ:

Όλα είναι τυχαία.

Το σύμπαν γεννήθηκε από σύμπτωση ατόμων στο κενό.

Δεν υπάρχει πεπρωμένο, ούτε σχέδιο.

Είμαστε ελεύθεροι ακριβώς επειδή τίποτα δεν είναι προδιαγεγραμμένο.