ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ο Αβδηρίτης

 

Ο κορυφαίος των Σοφιστών, ιδρυτής της σοφιστικής κίνησης και ο εισηγητής του ΑΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟΥ στην Αρχαία Ελλάδα.

[Περί μεν θεών ουκ έχω ειδέναι, ούθ’ ως εισίν ούθ’ ως ουκ εισίν ούθ’ οποίοι τινες ιδέαν. Πολλά γαρ τα κωλύοντα ειδέναι η τε αδηλότης και βραχύς ων ο βίος του ανθρώπου...]

Απόδοση: [Για τους θεούς, δεν μπορώ να ξέρω ούτε αν υπάρχουν ούτε αν δεν υπάρχουν ούτε ποια είναι η μορφή τους. Γιατί πολλά πράγματα εμποδίζουν τη γνώση, το γεγονός ότι πολλά πράγματα είναι άδηλα και δεν φαίνονται και η συντομία της ανθρώπινης ζωής...]

[...] Ο Πρωταγόρας υπήρξε ο πρώτος στοχαστής που με τις τολμηρές του θεωρήσεις κλόνισε συθέμελα τις έως τότε παραδεκτές αλήθειες για τον άνθρωπο, την ηθική, την πολιτική, την τέχνη και την τεχνική της πειθούς και φυσικά για τους Θεούς.

Αμφισβήτησε έμμεσα την ύπαρξη των θεών, μία τολμηρή θέση που δεν έπληττε μόνον τη θρησκεία αλλά έμμεσα και την πόλη.

Η τολμηρότητα των θέσεών του και η αντισυμβατικότητά τους είχε αποτέλεσμα να κατηγορηθεί για αθεϊα που τεκμηριώνεται και από το γεγονός πως τα συγγράμματά του όπως και όλων των σοφιστών να δοθούν βορά στις φλόγες του συντηρητισμού.

Ο άνθρωπος ΜΕΤΡΟ <Homo Mensura>:

[Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος, των μεν όντων ως έστιν, των δε ουκ όντων ως ουκ έστιν...Οία μεν έκαστα εμοί φαίνεται, τοιαύτα μεν έστιν εμοί, οία δε σοι, τοιαύτα δε αυ σοι...]

Ο Πρωταγόρας διακηρύσσει πως μέτρο για όλα τα πράγματα είναι ο άνθρωπος για όλα όσα υπάρχουν θεωρεί ότι υπάρχουν, και για όσα δεν υπάρχουν ότι δεν υπάρχουν.

Με την παραπάνω θέση του έχουμε ένα πέρασμα από το θεοκεντρικό σύστημα στο ανθρωποκεντρικό, αποκλείοντας ο Πρωταγόρας κάθε αντικειμενικό κριτήριο και προβιβάζοντας τον κάθε άνθρωπο χωριστά, καθίσταται αυτόματα υποστηρικτής του υποκειμενισμού.

Σύμφωνα με αυτόν δεν υπάρχει ενιαία αλήθεια, αλλά μόνον υποκειμενικές-προσωπικές εντυπώσεις.

Ο ανθρωποκεντρισμός, δηλαδή, του Πρωταγόρα μετεξελίσσεται σε υποκειμενισμό.

Ενισχυτική στον υποκειμενισμό του Πρωταγόρα είναι και η θέση του πως για κάθε θέμα υπάρχουν 2 αντίθετες απόψεις που μπορούν να υποστηριχτούν με κατάλληλα και πειστικά επιχειρήματα.

Είναι οι γνωστοί <Δισσοί Λόγοι>:

[Δύο λόγους είναι περί παντός πράγματος αντικειμένους αλλήλοις...]

O καθένας, δηλαδή, βλέπει και αξιολογεί τα πράγματα σύμφωνα με τη δική του σκοπιά που καθορίζεται από το προσωπικό του συμφέρον.

Ο Πρωταγόρας και η Σοφιστική της εποχής του είχαν διακηρύξει πως μπορούσαν να αποδυναμώσουν τα στέρεα επιχειρήματα και να ενδυναμώσουν τα αδύναμα.

[Τον ήττω λόγον κρείττω ποιείν και τον κρείττω ήττω...]

Στην ακραία του εκδοχή ο υποκειμενισμός του Πρωταγόρα βαδίζει παράλληλα με τον ατομισμό. Αποτέλεσμα αυτής της παράλληλης πορείας είναι η αναγωγή τους σε βιοθεωρία με αφετηρία το προσωπικό συμφέρον του κάθε ανθρώπου χωριστά, συναντώντας στο σημείο αυτό τη σχετικότητα της αλήθειας στον ΗΡΑΚΛΕΙΤΟ που πίστευε στην αέναη μεταβολή και αλλαγή.

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ του:

Οι μέθοδοι διδασκαλίας ήταν πρόδρομοι των σημερινών διαλέξεων και είχαν ως περιεχόμενο ανάλυση ποιημάτων, συζητήσεις για τα νοήματα και τις σωστές χρήσεις των λέξεων και γενικούς κανόνες ρητορικής.

Οι μαθητές του ήταν πλούσιοι και οικονομικά ευκατάστατοι Αθηναίοι με κοινωνικό υπόβαθρο.

Εστίαζε την εκπαίδευση που παρείχε σε πρακτικά ζητήματα αποδίδοντας μεγάλη αξία στη ρητορική δεινότητα και ευγλωττία, θεωρώντας πως για κάθε θέση μπορούν να διατυπωθούν επιχειρήματα υπέρ και κατά, προετοιμάζοντας τους μαθητές του με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι σε θέση να υπερασπιστούν αλλά και να επικρίνουν, με λογικά επιχειρήματα, κάθε αμφιλεγόμενη θέση.

Αξιοσημείωτος είναι και ο ομώνυμος διάλογος του Πλάτωνα, στον οποίο ο Σωκράτης συζητάει με τον σοφιστή Πρωταγόρα για το θέμα της αρετής.

Πρωταγόρας και ο Κάρολος ΔΑΡΒΙΝΟΣ:

Να σημειώσουμε ότι 2 τους, μαζί με τον Τόμας ΧΑΞΛΕΥ και Μπέρτραντ ΡΑΣΕΛ, μολονότι εκπροσωπούν 2 διαφορετικές εποχές μολαταύτα συνδέονται συχνά νοηματικά στον αγνωστικισμό και την έμφαση στην εμπειρική παρατήρηση.

Ο Πρωταγόρας, με το <πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος>, έθεσε τον άνθρωπο στο κέντρο της γνώσης, ενώ ο Δαρβίνος με τη <θεωρία της εξέλιξης> άλλαξε ριζικά την κατανόηση της βιολογικής ζωής.