Αλέξανδρος ο Στρατηλάτης (II)
Ο ναός της Αθηνάς στην Πριήνη, στα παράλια της Μϊκράς Ασίας, ΕΙΧΕ ιδιαίιερη σημασία για τους Έλληνες και το Μακεδόνα ηγέτη τους.
Μαθητής τον Αριστοτέλη και λάτρης τής Ιλιαδας, ο Αλέξανδρος έφτασε στην Πριήνη μετά την πρώτη τον μεγάλη νίκη επί του περσικού στρατού στο Γρανικό, το 334 π.Χ.
Ο ναός αυτός ήταν τότε υπόκατασκευή και ο Αλέξανδρος ζήτησε να αφιεροιθεί στην Αθηνά, όπως και έγινε.
Ο Αλέξανδρος αντιλαμβανόταν την ευλάβεια πραγματιστικά και τελούσε καθημερινά θυσίες για να κερδίσει την έννοια των θεών. ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΙΣΣΟ ο Αλέξανδρος κατέβηκε στις μεσογειακές ακτές, όπου οι πόλεις-σύμμαχοι των Περσών του άνοιγαν η μία μετά την άλλη τις πύλες τους και παραδίνονταν.
Η πρώτη σοβαρή αντίσταση που συνάντησε ήταν στην Τύρο, μια πόλη που βρισκόταν σε ένα νησί, ένα χιλιόμετρο μακριά από την ακτή, σημείο στρατηγικό και με τεράστια ναυτική δύναμη.
Ο στρατός του Αλέξανδρου περιλάμβανε και μια ειδική μονάδα μηχανικού, η οποία άρχισε να κατασκευάζει ένα μόλο για να συνδέσει την ακτή με το νησί. Χρειάστηκαν επτά μήνες μέχρι να καταλάβουν οι Μακεδόνες την πόλη και, όταν την κατέλαβαν, όρμησαν πάνω στους κατοίκους της με λυσσαλέο μένος.
Επτά χιλιάδες σκοτώθηκαν επιτόπου, 2.000 νέοι άντρες σταυρώθηκαν και 30.000 πουλήθηκαν σκλάβοι.
«Η αιματοχυσία είναι πάγιο γνώρισμα της εκστρατείας του Αλέξανδρου» μου είπε ο Ernst Badian. «Δεν υπάρχει αντίστοιχο φαινόμενο στην αρχαία ιστορία εκτός από την εκστρατεία του Καίσαρα στη Γαλατία».
Ο Αλέξανδρος συνέχισε την πορεία του προς νότο, εξουδετερώνοντας τους συμμάχους των Περσών, και έφτασε στην Αίγυπτο. Εκεί τον περίμενε ενθουσιώδης υποδοχή.
Η Αίγυπτος, που άλλοτε ήταν παντοδύναμη, εξαναγκαζόταν κάθε τόσο, τα τελευταία 200 περίπου χρόνια, να γίνεται υποτελής των Περσών. Στη Μέμφιδα, πρωτεύουσα της Αιγύπτου, ο Αλέξανδρος ανακηρύχθηκε φαραώ, δηλαδή νόμιμος άρχων αυτού του μεγάλου, πλούσιου και αρχαίου πολιτισμού.
Σύμφωνα με την αιγυπτιακή παράδοση, ο φαραώ ήταν γιος του μεγαλύτερου θεού, του Αμμωνα-Ρα.
Σε μεγάλη απόσταση από τα λιγοστά ερείπια της Μέμφιδας, στη Δυτική Έρημο, βρίσκεται η όαση Σΐβα, μια καταπράσινη νησίδα ζωής καταμεσής στην έρημο. Έφτασα εκεί σούρουπο, διέσχισα ένα συνονθύλευμα από πλινθόκτιστα σπιτάκια και ανέβηκα στην κορυφή ενός λοφίσκου, όποσ αντίκρισα ένα αρχαίο κτίσμα εκπληκτικής απλότητας.
Εδώ ήταν τον καιρό του Αλέξανδρου το Αμμώνειο, ο ναός του Αμμωνα Δία και ένα από τα μεγαλύτερα μαντεία για τον τότε ελληνικό κόσμο.
Στις αρχές του 331 π.Χ. ο φαραώ Αλέξανδρος πήγε για προσκύνημα σ' αυτόν το ναό, κάνοντας μια πορεία 500 χιλιομέτρων μέσα στην καυτή έρημο. Αυτή τη φορά ο σκοπός της εξόρμησης του δεν ήταν στρατιωτικός.
Ευλαβής όπως πάντα, είχε έρθει για να συμβουλευτεί το μαντεΐο πάνω σε ένα προσωπικό θέμα που είχε τεράστια σημαστα γι' αυτόν. «Είχε την αίσθηση πως κατά κάποιον τρόπο καταγόταν από τον Άμμωνα» γράφει ο Αρριανός. «Υπέβαλε το ερώτημα του στο μαντείο και πήρε (όπως τουλάχιστον είπε) την απάντηση που λαχταρούσε».
Τρία μόλις χρόνια νωρίτερα, ο Αλέξανδρος, που θεωρούσε ότι ήταν απόγονος του Αχιλλέα, είχε πάει για προσκύνημα στην Τροία. Τώρα, σε ηλικία 25 ετών, ένας από τους αρχαιότερους πολιτισμούς της γης τον τιμούσε ως ημίθεο.
Στην Αίγυπτο ο Αλέξανδρος άφησε και μια σπουδαία κληρονομιά, ένα από τα πιο μακρόπνοα έργα του: την Αλεξάνδρεια, η οποία αναδείχθηκε σε μια από τις σπουδαιότερες πόλεις του καιρού της. Σήμερα η Αλεξάνδρεια είναι ένα κοσμοπολίτικο λιμάνι, με καφενεία του παλιού καιρού, με πάρκα και όμορφους εξοχικούς δρόμους γύρω από τα λιγοστά αρχαιοελληνικά και ρωμαϊκά μνημεία.
Την άνοιξη του 331 π.Χ. ο Αλέξανδρος είδε, με το αλάθητο αισθητήριο του, ότι η γυμνή ακτογραμμή και το φυσικό λιμάνι προσφέρονταν για την εδραίωση μιας κραταιός πόλης. «Χάραξε μόνος του το γενικό ρυμοτομικό σχέδιο της νέας πόλης» γράφει ο Αρριανός «προσδιορίζοντας τη θέση της αγοράς, τον αριθμό των ναών [...] και τα ακριβή όρια των εξωτερικών αμυντικών έργων».
Μετά τη μάχη της Ισσού, ο Δαρείος έστειλε στον Αλέξανδρο δύο επιστολές, με τις οποίες του πρότεινε ειρήνη προσφέροντας του γη και το χέρι μιας κόρης του. Ο Αλέξανδρος απέρριψε περιφρονητικά και τις δύο προσφορές.
Ο Δαρείος ενίσχυσε το στρατό του, αξιοποιώντας το σχεδόν ανεξάντλητο ανθρώπινο δυναμικό της αχανούς αυτοκρατορίας του, και ετοιμάστηκε για πόλεμο μέχρις εσχάτων.Ο περσικός στρατός συγκεντρώθηκε την Ι η Οκτωβρίου 331 π.Χ. στα Γαυγάμηλα, στα βόρεια της σύγχρονης Βαγδάτης. Για μια ακόμη φορά, εκείνος που επέλεξε το πεδίο της μάχης ήταν ο Δαρείος.
Ανέπτυξε τα στρατεύματα του κατά μήκος μιας μεγάλης πεδιάδας, που ήταν ιδανική για το ιππικό του και για τα φοβερά δρεπανηφόρα άρματα. Ο Αλέξανδρος παρακολουθούσε από ένα ύψωμα τον τεράστιο αυτό στρατό, που υπερέβαινε κατά πολύ το δικό του: Βάκτριοι, Δάες, Αραχωτοΐ, Πάρθοι, Μήδοι, Ινδοί, Βαβυλώνιοι, Μαρδιανοί το περσικό ιππικό, που ανερχόταν ίσως σε 34.000 άνδρες, ήταν πενταπλάσιο από το δικό του.
θορυβημένος από το θέαμα που αντίκριζε, ο Αλέξανδρος συγκράτησε την έμφυτη τάση του για άμεση επίθεση. Αφού εξέτασε λεπτομερώς τη διαμόρφωση του εδάφους, συγκάλεσε σε σύσκεψη τους στρατηγούς του και έδωσε εντολή στους άνδρες του να ξεκουραστούν, να φάνε και να πάνε για ύπνο.
«Όταν νωρίς το πρωί ήρθαν οι στρατηγοί του, τον βρήκαν, προς μεγάλη τους έκπληξη, να κοιμάται ακόμα» γράφει ο Πλούταρχος για την ημέρα που ο Αλέξανδρος θα έδινε τη μεγαλύτερη μάχη της ζωής του. Την ώρα που ο Αλέξανδρος κοιμόταν, ο Δαρείος και οι άνδρες του, άγρυπνοι, εκνευρισμένοι και με πλήρη εξάρτυση, περνούσαν μια νύχτα εξοντωτικής επιφυλακής.
Οι Μακεδόνες παρατάχθηκαν απέναντι απο το Δαρείο, ο οποίος βρισκόταν ακριβώς στο κέντρο της ευθύγραμμης ανάπτυξης του στρατού του, περιβαλλόμενος από τη οωματοφυλακή του. Μόλις δόθηκε το πρόσταγμα, οι Μακεδόνες άρχισαν να προχωρούν σε κατά μέτωπο παράταξη, με τον Αλέξανδρο στη δεξιά πλευρά. Αντί όμως να συνεχίσουν ευθεία, έκαναν στροφή και σχημάτισαν μια σφήνα που είχε στην αιχμή της τον Αλέξανδρο, απέναντι ακριβώς από το Δαρείο.
Ο Αλέξανδρος, ξέροντας πως η αριθμητική υπεροχή των Περσών τους έδινε τη δυνατότητα να τον υπέρφαλαγγίσουν, είχε αποφασίσει να παρασύρει το Δαρείο προς τα πλάγια και να επιτεθεί στο περσικό κέντρο μόλις θα είχε αποδυναμωθεί. Το στρατήγημα πέτυχε. Εμπλέκοντας τις δύο πλευρές του αντίπαλου στρατού σε λυσσαλέα μάχη -στη μία βριοκόταν το ιππικό του, το οποίο κρατούσε γερά απέναντι σε δεκαπλάσιους Πέρσες-, περίμενε το μοιραίο ρήγμα στις εχθρικές γραμμές.
Μόλις το είδε, όρμησε επικεφαλής του Ιππικού των Εταίρων και απέκοψε το Δαρείο από τον υπαρχηγό του. Όπως είχε συμβεί και στην Ισσό, ο Δαρείος τράπηκε σε φυγή.
Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2009
Παρασκευή 2 Οκτωβρίου 2009
Αλέξανδρος ο Στρατηλάτης (Ι)
Αλέξανδρος ο Στρατηλάτης (Ι)
Νέος, όμορφος, σγουρομάλλης, ο Αλέξανδρος με την προσωπική του ακτινοβολία και επιβολή ενέπνεε το στρατό του. Σε όλες τις μάχες ήταν επικεφαλής ιόν ιππικού, ατρόμητος και ενίοτε παράτολμος. Κάποτε είχε πει στους άνδρες τον: «Δεν υπάρχει κανένα μέρος στο κορμί μου που να έχε: μείνει χωρίς τραύματα για τη όική σας χάρη, δόξα και πλούτο». ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ, σε απόσταση μικρότερη της μισής ώρας από τη σημερινή θεσσαλονίκη, βρίσκονται τα ερείπια της Πέλλας, που ήταν η πρωτεύουσα της Μακεδονίας, όπου βρίσκονταν και τα ανάκτορα του Φίλιππου.
Στην πόλη αυτή γεννήθηκε ο Αλέξανδρος, γύρω στις 20 Ιουλίου του 356 π.Χ., και εκεί πέρασε τα πρώτα 22 χρόνια της σύντομης ζωής του.
Παρόλο που ήταν βασιλόπουλο, η αγωγή που του δόθηκε ήταν σπαρτιατική. Ο ίδιος είχε πει για έναν παλιό παιδαγωγό του πως, όταν έλεγε πρόγευμα, εννοούσε μια μακριά πορεία μες στη νύχτα, κι όταν έλεγε δείπνο, εννοούσε ελαφρύ πρόγευμα.
Ο Αλέξανδρος μεγάλωσε ανάμεσα σε πολεμιστές και κυνηγούς, σε οινόφλυγες δεινούς καβαλάρηδες, έχοντας συνεχώς μπροστά του το παράδειγμα του Φίλιππου και των συντρόφων του.
Οι αρχές που έμαθε από μικρός ήταν οι αρχές των ηρώων της αγαπημένης του Ιλιάδας,οι πολεμικές δάφνες ήταν η ύψιστη τιμή στη ζωή.
Ο Φίλιππος προετοίμαζε τον Αλέξανδρο για διάδοχο του. Το 343 π.Χ. κάλεσε τον Αριστοτέλη για να γίνει παιδαγωγός του Αλέξανδρου.
Ο απώτερος στόχος του Φίλιππου ήταν να επιτεθεί στην Περσία, τον παμπάλαιο εχθρό της Ελλάδας από την άλλη μεριά του Αιγαίου.
Αλλά το 336 η.Χ., σε ηλικία 46 ετών, ο Φίλιππος δολοφονήθηκε από ένα σωματοφύλακα του. Ο Αλέξανδρος ενέργησε με ταχύτητα για να προλάβει τους σφετεριστές και σε ηλικία 20 χρονών ανέβηκε στο θρόνο του πατέρα του.
Δύο χρόνια αργότερα, επικεφαλής ενός στρατού αποτελούμενου από ιππικό 6.000 και πεζικό 43.000 ανδρών, ο Αλέξανδρος διέσχισε τον Ελλήσποντο, τα στενά που σήμερα ονομάζονται Δαρδανέλια, και πέρασε στη Μικρά Ασία.
Επρόκειτο για την πρώτη φάση του μεγαλόπνοου σχεδίου του να πραγματοποιήσει τη φιλοδοξία του Φίλιππου: να ξαναπάρει τις ελληνικές πόλεις από τους Πέρσες, των οποίων η αυτοκρατορία εκτεινόταν από τη σημερινή Τουρκία μέχρι το Πακιστάν.
Ο Αλέξανδρος δήλωνε ότι ηγεΐτο μιας πανελλαδικής εκστρατείας που θα έπαιρνε εκδίκηση για την εισβολή των Περσών στην Ελλάδα την εποχή του Ξέρξη, δηλαδή πριν από ενάμιση αιώνα.
Στην πραγματικότητα όμως, πέρα από τους δικούς του Μακεδόνες, τα στρατεύματα από την υπόλοιπη Ελλάδα που συμμετείχαν στην εκστρατεία ήταν λιγοστά.
Η πρώτη φροντίδα του Αλέξανδρου, μόλις πέρασε τον Ελλήσποντο, ήταν να πάει στην Τροία, την πόλη που είχε στοιχειώσει το νου του από τότε που ήταν παιδί. «Την ϊλιάδα τη θεωρούσε εγχειρίδιο της πολεμικής τέχνης και είχε πάντα μαζί του στις εκστρατείες του ένα χειρόγραφο με σχόλια του Αριστοτέλη» γράφει ο Πλούταρχος «το οποίο φύλαγε πάντα κάτω από το μαξιλάρι του μαζί με ένα μαχαίρι».
Φτάνοντας εκεί, στα πεσμένα τείχη της Τροίας, πήγαν μαζί με τον αγαπημένο σύντροφο του, τον Ηφαιστίωνα, να προσκυνήσουν και να θυσιάσουν στους φερόμενους ως τάφους του Αχιλλέα και του Πάτροκλου.
Ο Αλέξανδρος ήρθε για πρώτη φορά αντιμέτωπος με τον περσικό στρατό το Μάιο του 334 π.Χ. στο Γρανικό ποταμό (σημερινός Κοντζα-μπάς), βορειοανατολικά της Τροίας.
Η κιτρινοπράσινη πεδιάδα του Γρανικού εκτείνεται κι από τις δύο πλευρές του. Σε μικρή απόσταση από τη μία όχθη υπάρχει ένα ύψωμα, κι εκεί, στην πλεονεκτική θέση που τους παρείχε η διαμόρφωση του εδάφους, είχαν παραταχθεί οι περσικές δυνάμεις: 15.000 ιππείς μπροστά και 16.000 πεζοί, το ένα τρίτο από τους οποίους ήταν'Ελληνες μισθοφόροι.
Η γνώμη του Παρμενίωνα, στρατηγού του Φίλιππου, ήταν να αναβάλουν την επίθεση, αλλά ο Αλέξανδρος αγνόησε τη σύσταση του, όρμησε ακάθεκτος στον ποταμό και ανέβηκε την απότομη απέναντι όχθη, όπου τον περίμεναν οι Πέρσες.
Στη σώμα με σώμα μάχη που ακολούθησε ο Αλέξανδρος και οι άνδρες του κατάφεραν να σπάσουν τις εχθρικές γραμμές και να περικυκλώσουν τους Έλληνες μισθοφόρους του Πέρση βασιλιά.
Οι περισσότεροι από τους βασικούς παράγοντες της πρώτης αυτής νίκης θα γίνονταν και οι συντελεστές των μελλοντικών του θριάμβων. Ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του Αλέξανδρου ήταν ο στρατός που του είχε κληροδοτήσει ο πατέρας του: εκτός από το Ιππικό των Εταίρων, που είχε συστήσει ο Φίλιππος, διέθετε και την περίφημη μακεδόνικη φάλαγγα, μια μονάδα του πεζικού εξοπλισμένη με ξύλινα δόρατα μήκους 5 μέτραΐν, την οποία ο Φίλιππος είχε βελτιώσει και την είχε κάνει εξαιρετικά ευέλικτη.
Το μήκος αυτού του δόρατος (σάρισα), που ξεπερνούσε κατά τρία ολόκληρα μέτρα το συνηθισμένο δόρυ, ήταν εκείνο που προστάτεψε τους άνδρες του Αλέξανδρου κατά την επικίνδυνη ανάβαση της απέναντι όχθης, στη διάρκεια της οποίας βρίσκονταν χαμηλότερα από τον εχθρό.
Πάνω απ' όλα, όμως, ο Αλέξανδρος ήταν μια μεγάλη στρατηγική ιδιοφυΐα προικισμένη με αρχηγικές ικανότητες. Όταν έδινε το πρόσταγμα για κατά μέτωπο επίθεση, ήταν απόλυτα βέβαιος ότι οι άνδρες του θα τον ακολουθούσαν με εμπιστοσύνη.
Στη μάχη του Γρανικού βρισκόταν στην πρώτη γραμμή του ιππικού και ήταν μάλιστα περίοπτος στόχος λόγω των άσπρων φτερών της περικεφαλαίας του. Κι ακόμα, το βαθύ προσωπικό ενδιαφέρον για κάθε στρατιώτη του αποτελούσε απαράβατη αρχή του μακεδόνικου πολεμικού κώδικα.
«Νοιαζόταν πάρα πολύ για τους τραυματίες» γράφει ο Αρριανός, ιστορικός του 2ου μ.Χ. αιώνα, του οποίου το έργο Αλεξάνδρου Ανάβασις θεωρείται μία από τις καλύτερες αρχαίες πηγές για την εκστρατεία του Αλέξανδρου. «Τους επισκεπτόταν όλους, εξέταζε τα τραύματα τους, τους ρωτούσε πώς ακριβώς και κάτω από ποιες συνθήκες χτυπήθηκαν και άκουγε την εξιστόρηση τους αφήνοντας τους να υπερβάλλουν όσο ήθελαν».
Η μάχη του Γρανικού ήταν τελεσίγραφο στους Πέρσες. Όταν οι περσικές δυνάμεις τράπηκαν οε φυγή προς την ενδοχώρα, ο Αλέξανδρος έκανε μια θριαμβευτική προέλαση κατά μήκος των ακτών, απελευθερίόνοντας τις ελληνικές πόλεις από την περσική επικυριαρχία. ΗΈφεσος, η Μαγνησία, η Πριήνη ήταν τώρα ελεύθερες.
Μετά την προέλαση στην παραλιακή λωρίδα, ο Αλέξανδρος προχώρησε στην ενδοχίύρα μέχρι το Γόρδιο κι ύστερα κατέβηκε προς την ανατολική ακτή της Μεσογείου, κυνηγώντας ανελέητα το θήραμα του, το βασιλιά της Περσίας Δαρείο Γ'.
Τελικά συναντήθηκαν έξω από την Ισσό, κοντά στη σημερινή ιουρκοουριακή μεθόριο. Ο στρατός του, εξαντλημένος από μια διήμερη πορεία, ήταν μικρότερος από τον περσικό - περίπου 50.000 έναντι 70.000.
Παρ' όλα αυτά, ο Αλέξανδρος εμψύχωσε τους άνδρες του και όρμησε χωρίς χρονοτριβή στη μάχη, επικεφαλής της εφόδου εναντίον των εχθρικών γραμμών. Μέσα στο χάος και τον κονιορτό της μάχης, ο Αλέξανδρος εντόπισε κάποια στιγμή το Δαρείο στο πολεμικό άρμα του και όρμησε εναντίον του ακολουθούμενος από το ιππικό του.
Όταν ο Δαρείος τράπηκε σε φυγή, οι Πέρσες είχαν χάσει τη μάχη.Ο Δαρείος διέφυγε, αλλά με τη μάχη της Ισσού, το 333 Π.Χ., έγινε σαφές πως ο Αλέξανδρος δεν αποτελούσε διόλου μικρή ενόχληση αλλά μεγάλη απειλή για την ισχύ της Περσίας.
Τα μέχρι τότε κατορθώματα του δεν ήταν ιδιαίτερα θεαματικά. Είχε απλώς καταλάβει και ενοποιήσει ατίθασες πόλεις-κράτη και μικρά φύλα της Ελλάδας. Όσο για τη μάχη του Γρανικού, οι Πέρσες μπορούσαν να πιστεύουν ότι ήταν απλώς σκανδαλώδης εύνοια της τύχης.
Τώρα, όμως, ο νεαρός Μακεδόνας, στα 23 μόλις χρόνια του, είχε αντιμετωπίσει πρόσωπο με πρόσωπο τον ένδοξο βασιλιά της Περσίας και τον είχε κατατροπώσει. Και, επιπλέον, ο Λαρείος είχε αναγκαστεί να αφήσει στο στρατόπεδο την οικογένεια του και όλη του τη σκευή, που περιήλθαν στα χέρια των Μακεδόνων.
Με ρητή διαταγή του Αλέξανδρου, κανείς δεν πείραξε τη γυναίκα και τις κόρες του Δαρείου.
Νέος, όμορφος, σγουρομάλλης, ο Αλέξανδρος με την προσωπική του ακτινοβολία και επιβολή ενέπνεε το στρατό του. Σε όλες τις μάχες ήταν επικεφαλής ιόν ιππικού, ατρόμητος και ενίοτε παράτολμος. Κάποτε είχε πει στους άνδρες τον: «Δεν υπάρχει κανένα μέρος στο κορμί μου που να έχε: μείνει χωρίς τραύματα για τη όική σας χάρη, δόξα και πλούτο». ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ, σε απόσταση μικρότερη της μισής ώρας από τη σημερινή θεσσαλονίκη, βρίσκονται τα ερείπια της Πέλλας, που ήταν η πρωτεύουσα της Μακεδονίας, όπου βρίσκονταν και τα ανάκτορα του Φίλιππου.
Στην πόλη αυτή γεννήθηκε ο Αλέξανδρος, γύρω στις 20 Ιουλίου του 356 π.Χ., και εκεί πέρασε τα πρώτα 22 χρόνια της σύντομης ζωής του.
Παρόλο που ήταν βασιλόπουλο, η αγωγή που του δόθηκε ήταν σπαρτιατική. Ο ίδιος είχε πει για έναν παλιό παιδαγωγό του πως, όταν έλεγε πρόγευμα, εννοούσε μια μακριά πορεία μες στη νύχτα, κι όταν έλεγε δείπνο, εννοούσε ελαφρύ πρόγευμα.
Ο Αλέξανδρος μεγάλωσε ανάμεσα σε πολεμιστές και κυνηγούς, σε οινόφλυγες δεινούς καβαλάρηδες, έχοντας συνεχώς μπροστά του το παράδειγμα του Φίλιππου και των συντρόφων του.
Οι αρχές που έμαθε από μικρός ήταν οι αρχές των ηρώων της αγαπημένης του Ιλιάδας,οι πολεμικές δάφνες ήταν η ύψιστη τιμή στη ζωή.
Ο Φίλιππος προετοίμαζε τον Αλέξανδρο για διάδοχο του. Το 343 π.Χ. κάλεσε τον Αριστοτέλη για να γίνει παιδαγωγός του Αλέξανδρου.
Ο απώτερος στόχος του Φίλιππου ήταν να επιτεθεί στην Περσία, τον παμπάλαιο εχθρό της Ελλάδας από την άλλη μεριά του Αιγαίου.
Αλλά το 336 η.Χ., σε ηλικία 46 ετών, ο Φίλιππος δολοφονήθηκε από ένα σωματοφύλακα του. Ο Αλέξανδρος ενέργησε με ταχύτητα για να προλάβει τους σφετεριστές και σε ηλικία 20 χρονών ανέβηκε στο θρόνο του πατέρα του.
Δύο χρόνια αργότερα, επικεφαλής ενός στρατού αποτελούμενου από ιππικό 6.000 και πεζικό 43.000 ανδρών, ο Αλέξανδρος διέσχισε τον Ελλήσποντο, τα στενά που σήμερα ονομάζονται Δαρδανέλια, και πέρασε στη Μικρά Ασία.
Επρόκειτο για την πρώτη φάση του μεγαλόπνοου σχεδίου του να πραγματοποιήσει τη φιλοδοξία του Φίλιππου: να ξαναπάρει τις ελληνικές πόλεις από τους Πέρσες, των οποίων η αυτοκρατορία εκτεινόταν από τη σημερινή Τουρκία μέχρι το Πακιστάν.
Ο Αλέξανδρος δήλωνε ότι ηγεΐτο μιας πανελλαδικής εκστρατείας που θα έπαιρνε εκδίκηση για την εισβολή των Περσών στην Ελλάδα την εποχή του Ξέρξη, δηλαδή πριν από ενάμιση αιώνα.
Στην πραγματικότητα όμως, πέρα από τους δικούς του Μακεδόνες, τα στρατεύματα από την υπόλοιπη Ελλάδα που συμμετείχαν στην εκστρατεία ήταν λιγοστά.
Η πρώτη φροντίδα του Αλέξανδρου, μόλις πέρασε τον Ελλήσποντο, ήταν να πάει στην Τροία, την πόλη που είχε στοιχειώσει το νου του από τότε που ήταν παιδί. «Την ϊλιάδα τη θεωρούσε εγχειρίδιο της πολεμικής τέχνης και είχε πάντα μαζί του στις εκστρατείες του ένα χειρόγραφο με σχόλια του Αριστοτέλη» γράφει ο Πλούταρχος «το οποίο φύλαγε πάντα κάτω από το μαξιλάρι του μαζί με ένα μαχαίρι».
Φτάνοντας εκεί, στα πεσμένα τείχη της Τροίας, πήγαν μαζί με τον αγαπημένο σύντροφο του, τον Ηφαιστίωνα, να προσκυνήσουν και να θυσιάσουν στους φερόμενους ως τάφους του Αχιλλέα και του Πάτροκλου.
Ο Αλέξανδρος ήρθε για πρώτη φορά αντιμέτωπος με τον περσικό στρατό το Μάιο του 334 π.Χ. στο Γρανικό ποταμό (σημερινός Κοντζα-μπάς), βορειοανατολικά της Τροίας.
Η κιτρινοπράσινη πεδιάδα του Γρανικού εκτείνεται κι από τις δύο πλευρές του. Σε μικρή απόσταση από τη μία όχθη υπάρχει ένα ύψωμα, κι εκεί, στην πλεονεκτική θέση που τους παρείχε η διαμόρφωση του εδάφους, είχαν παραταχθεί οι περσικές δυνάμεις: 15.000 ιππείς μπροστά και 16.000 πεζοί, το ένα τρίτο από τους οποίους ήταν'Ελληνες μισθοφόροι.
Η γνώμη του Παρμενίωνα, στρατηγού του Φίλιππου, ήταν να αναβάλουν την επίθεση, αλλά ο Αλέξανδρος αγνόησε τη σύσταση του, όρμησε ακάθεκτος στον ποταμό και ανέβηκε την απότομη απέναντι όχθη, όπου τον περίμεναν οι Πέρσες.
Στη σώμα με σώμα μάχη που ακολούθησε ο Αλέξανδρος και οι άνδρες του κατάφεραν να σπάσουν τις εχθρικές γραμμές και να περικυκλώσουν τους Έλληνες μισθοφόρους του Πέρση βασιλιά.
Οι περισσότεροι από τους βασικούς παράγοντες της πρώτης αυτής νίκης θα γίνονταν και οι συντελεστές των μελλοντικών του θριάμβων. Ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του Αλέξανδρου ήταν ο στρατός που του είχε κληροδοτήσει ο πατέρας του: εκτός από το Ιππικό των Εταίρων, που είχε συστήσει ο Φίλιππος, διέθετε και την περίφημη μακεδόνικη φάλαγγα, μια μονάδα του πεζικού εξοπλισμένη με ξύλινα δόρατα μήκους 5 μέτραΐν, την οποία ο Φίλιππος είχε βελτιώσει και την είχε κάνει εξαιρετικά ευέλικτη.
Το μήκος αυτού του δόρατος (σάρισα), που ξεπερνούσε κατά τρία ολόκληρα μέτρα το συνηθισμένο δόρυ, ήταν εκείνο που προστάτεψε τους άνδρες του Αλέξανδρου κατά την επικίνδυνη ανάβαση της απέναντι όχθης, στη διάρκεια της οποίας βρίσκονταν χαμηλότερα από τον εχθρό.
Πάνω απ' όλα, όμως, ο Αλέξανδρος ήταν μια μεγάλη στρατηγική ιδιοφυΐα προικισμένη με αρχηγικές ικανότητες. Όταν έδινε το πρόσταγμα για κατά μέτωπο επίθεση, ήταν απόλυτα βέβαιος ότι οι άνδρες του θα τον ακολουθούσαν με εμπιστοσύνη.
Στη μάχη του Γρανικού βρισκόταν στην πρώτη γραμμή του ιππικού και ήταν μάλιστα περίοπτος στόχος λόγω των άσπρων φτερών της περικεφαλαίας του. Κι ακόμα, το βαθύ προσωπικό ενδιαφέρον για κάθε στρατιώτη του αποτελούσε απαράβατη αρχή του μακεδόνικου πολεμικού κώδικα.
«Νοιαζόταν πάρα πολύ για τους τραυματίες» γράφει ο Αρριανός, ιστορικός του 2ου μ.Χ. αιώνα, του οποίου το έργο Αλεξάνδρου Ανάβασις θεωρείται μία από τις καλύτερες αρχαίες πηγές για την εκστρατεία του Αλέξανδρου. «Τους επισκεπτόταν όλους, εξέταζε τα τραύματα τους, τους ρωτούσε πώς ακριβώς και κάτω από ποιες συνθήκες χτυπήθηκαν και άκουγε την εξιστόρηση τους αφήνοντας τους να υπερβάλλουν όσο ήθελαν».
Η μάχη του Γρανικού ήταν τελεσίγραφο στους Πέρσες. Όταν οι περσικές δυνάμεις τράπηκαν οε φυγή προς την ενδοχώρα, ο Αλέξανδρος έκανε μια θριαμβευτική προέλαση κατά μήκος των ακτών, απελευθερίόνοντας τις ελληνικές πόλεις από την περσική επικυριαρχία. ΗΈφεσος, η Μαγνησία, η Πριήνη ήταν τώρα ελεύθερες.
Μετά την προέλαση στην παραλιακή λωρίδα, ο Αλέξανδρος προχώρησε στην ενδοχίύρα μέχρι το Γόρδιο κι ύστερα κατέβηκε προς την ανατολική ακτή της Μεσογείου, κυνηγώντας ανελέητα το θήραμα του, το βασιλιά της Περσίας Δαρείο Γ'.
Τελικά συναντήθηκαν έξω από την Ισσό, κοντά στη σημερινή ιουρκοουριακή μεθόριο. Ο στρατός του, εξαντλημένος από μια διήμερη πορεία, ήταν μικρότερος από τον περσικό - περίπου 50.000 έναντι 70.000.
Παρ' όλα αυτά, ο Αλέξανδρος εμψύχωσε τους άνδρες του και όρμησε χωρίς χρονοτριβή στη μάχη, επικεφαλής της εφόδου εναντίον των εχθρικών γραμμών. Μέσα στο χάος και τον κονιορτό της μάχης, ο Αλέξανδρος εντόπισε κάποια στιγμή το Δαρείο στο πολεμικό άρμα του και όρμησε εναντίον του ακολουθούμενος από το ιππικό του.
Όταν ο Δαρείος τράπηκε σε φυγή, οι Πέρσες είχαν χάσει τη μάχη.Ο Δαρείος διέφυγε, αλλά με τη μάχη της Ισσού, το 333 Π.Χ., έγινε σαφές πως ο Αλέξανδρος δεν αποτελούσε διόλου μικρή ενόχληση αλλά μεγάλη απειλή για την ισχύ της Περσίας.
Τα μέχρι τότε κατορθώματα του δεν ήταν ιδιαίτερα θεαματικά. Είχε απλώς καταλάβει και ενοποιήσει ατίθασες πόλεις-κράτη και μικρά φύλα της Ελλάδας. Όσο για τη μάχη του Γρανικού, οι Πέρσες μπορούσαν να πιστεύουν ότι ήταν απλώς σκανδαλώδης εύνοια της τύχης.
Τώρα, όμως, ο νεαρός Μακεδόνας, στα 23 μόλις χρόνια του, είχε αντιμετωπίσει πρόσωπο με πρόσωπο τον ένδοξο βασιλιά της Περσίας και τον είχε κατατροπώσει. Και, επιπλέον, ο Λαρείος είχε αναγκαστεί να αφήσει στο στρατόπεδο την οικογένεια του και όλη του τη σκευή, που περιήλθαν στα χέρια των Μακεδόνων.
Με ρητή διαταγή του Αλέξανδρου, κανείς δεν πείραξε τη γυναίκα και τις κόρες του Δαρείου.
Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2009
ΑΡΙΩΝ..
Ο Αρίων ήταν θρυλικός ποιητής και κιθαρωδός της αρχαίας Ελλάδας, που καταγόταν από τη Λέσβο. Φέρεται ότι έζησε στην αυλή του Περίανδρου, τυράννου της Κορίνθου. Θεωρείται επινοητής του διθύραμβου. Σύμφωνα με την αφήγηση του Ηρόδοτου (Α, 23-24), ο Αρίων έλαβε μέρος και κέρδισε σε ένα μουσικό διαγωνισμό στη Σικελία. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού επιστροφής του οι ναύτες συνωμότησαν να σκοτώσουν τον κιθαρωδό και να κλέψουν τα πλούσια έπαθλα. Του έδωσαν το δικαίωμα να επιλέξει ανάμεσα στην αυτοκτονία με την πρέπουσα ταφή στην ξηρά ή να ριχθεί στη θάλασσα και να χαθεί.
Φυσικά καμία από τις δύο προτάσεις δεν άρεσε στον Αρίωνα που ζήτησε την άδεια να τραγουδήσει για τελευταία φορά. Παίζοντας την κιθάρα του, ο Αρίων τραγούδησε έναν ύμνο στον Απόλλωνα, τον θεό της ποίησης. Το τραγούδι του προσέλκυσε δελφίνια γύρω από το πλοίο. Στο τέλος του τραγουδιού του ρίχτηκε στη θάλασσα και σώθηκε χάρη στη βοήθεια ενός δελφινιού που τον μετέφερε με ασφάλεια στο ακρωτήριο Ταίναρο.
Ο Αρίων συνέχισε στην Κόρινθο με άλλα μέσα και συνάντησε τους ναύτες που προσπάθησαν να τον σκοτώσουν. Ο βασιλιάς, ωστόσο, δεν πίστεψε στην ιστορία του Αρίωνα. Οι ναύτες, όμως, πιστεύοντας ότι ο Αρίων ήταν νεκρός, είπαν στον βασιλιά ότι είχε αποφασίσει να μείνει στην Ιταλία. Τότε εκείνος κατάλαβε πως η ιστορία του Αρίωνα ήταν αληθινή και τιμώρησε τους ναύτες με θάνατο.
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Το νησί της Λέσβου είναι ένας χώρος προικισμένος. Οι φυσικές του ομορφιές, το κλίμα του, το γόνιμο έδαφός του, γέννησαν ανθρώπους με βαθιά την αίσθηση του ωραίου και της αρμονίας, από τα βάθη της αρχαιότητας ως τις μέρες μας. Από την εποχή των μύθων ακόμα η Λέσβος είναι γνωστή για την άνθηση των Τεχνών.
Αυτός ο χώρος γέννησε και ανέθρεψε ποιητές σαν την Σαπφώ και τον Αλκαίο στην αρχαιότητα ή τον Οδυσσέα Ελύτη στις μέρες μας, λογοτέχνες σαν τον Μυριβήλη, φιλοσόφους σαν τον Πιττακό και τον Θεόφραστο, ζωγράφους σαν τον Γ. Ιακωβίδη και αμέτρητους ακόμα.
ΛΑIΚΗ ΤΕΧΝΗ
Ευρήματα που ήρθαν στο φως έπειτα από ανασκαφές στην αρχαία Θέρμη, μαρτυρούν την ανάπτυξη της αγγειοπλαστικής και χαλκουργίας. Η αγγειοπλαστική τέχνη εκφράζεται μέχρι σήμερα στην Αγιάσο, με μέσα που εξακολουθούν να είναι παραδοσιακά όπως ο πηλός, οι κεραμικοί τροχοί και φούρνοι.
Μεγάλη πρόοδο γνώρισε επίσης και η ξυλογλυπτική. Έχοντας σαν βάση το ξύλο ελιάς που αφθονεί στο νησί, έχουν φτιαχτεί περίτεχνα τέμπλα στις εκκλησίες, ξύλινες κασέλες, απομιμήσεις αρχαίων αγγείων κ.α.
Η ΛΕΣΒΙΑΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
Με την πάροδο του χρόνου και την εισβολή των Τούρκων υπήρξαν αλλοιώσεις στην πόλη της Μυτιλήνης.
Απόκλιση από τα χωριάτικα σπίτια - που ήταν χτισμένα σύμφωνα με τις στοιχειώδεις ανάγκες - αποτέλεσαν οι Πύργοι με την πέτρινη κατασκευή, το ύψος, τους φεγγίτες και τα "σαχνισίνια" που έδιναν μεγαλύτερες διαστάσεις στον επάνω όροφο. Τέτοιοι Πύργοι σώζονται ακόμα και σήμερα στα προάστια. Επίσης, σώζονται και αρχοντικά σε άριστη κατάσταση όπως των Αλεπουδέλη (Ελύτη) και Παπαδοπούλου. Χαρακτηριστικά τους είναι οι ιωνικές και δωρικές κολώνες, οι προσόψεις και οι θολωτές εσοχές.
Βασικό χαρακτηριστικό όλων σχεδόν των οικισμών της Λέσβου είναι ο αστικός τους χαρακτήρας. Σε πολλούς οικισμούς το συνεχές δομικό σύστημα επικρατεί και οι αυλές λείπουν τελείως. Σε όσους πάλι υπάρχουν αυλές, είναι περιστοιχισμένες από ψηλούς μαντρότοιχους και τελείως απομονωμένες από το δρόμο.
ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ
Μεγάλες προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών ανέδειξε η Λέσβος από τα χρόνια της αρχαιότητας έως και σήμερα, όπως: ο περίφημος φιλόσοφος και βοτανολόγος Θεόφραστος (387 - 272 π.χ.), ο ιστορικός Θεοφάνης (100 π.χ.), ο μουσικός, κιθαρωδός και ποιητής, Αρίων (625 - 585 π.χ.), ο μεγάλος μουσικός και δημιουργός της χορικής ποίησης Τέρπανδρος (210 π.χ.), ο Πιττακός που ήταν ένας από τους επτά Σοφούς της αρχαιότητας.
Δεν μπορούμε βέβαια να παραλείψουμε δύο φυσιογνωμίες με ιδιαίτερη λάμψη, όπως τον Αλκαίο και τη Σαπφώ. Η Σαπφώ γεννήθηκε στην Ερεσό το 612 π.χ., και έμεινε ανυπέρβλητη ακόμα και σήμερα για το άνθος, την αισθαντικότητα και την λεπτή λυρική δόνηση των στίχων της.
Στα προεπαναστατικά χρόνια διακρίνεται ο Βενιαμίν ο Λεσβίος, ένας από τους πιο σπουδαίους Δασκάλους του Γένους. Στα μεταπελευθερωτικά χρόνια, η πνευματική κίνηση στο νησί αποκτά ιδιαίτερη άνθηση με τους λογοτέχνες Στρατή Μυριβήλη, Ηλία Βενέζη κ.α. Μια πλειάδα λογοτεχνών συνεχίζει και σήμερα την πνευματική άνοιξη, με κορυφαίο εκπρόσωπό της τον ποιητή και νομπελίστα, Οδυσσέα Ελύτη.
Φυσικά καμία από τις δύο προτάσεις δεν άρεσε στον Αρίωνα που ζήτησε την άδεια να τραγουδήσει για τελευταία φορά. Παίζοντας την κιθάρα του, ο Αρίων τραγούδησε έναν ύμνο στον Απόλλωνα, τον θεό της ποίησης. Το τραγούδι του προσέλκυσε δελφίνια γύρω από το πλοίο. Στο τέλος του τραγουδιού του ρίχτηκε στη θάλασσα και σώθηκε χάρη στη βοήθεια ενός δελφινιού που τον μετέφερε με ασφάλεια στο ακρωτήριο Ταίναρο.
Ο Αρίων συνέχισε στην Κόρινθο με άλλα μέσα και συνάντησε τους ναύτες που προσπάθησαν να τον σκοτώσουν. Ο βασιλιάς, ωστόσο, δεν πίστεψε στην ιστορία του Αρίωνα. Οι ναύτες, όμως, πιστεύοντας ότι ο Αρίων ήταν νεκρός, είπαν στον βασιλιά ότι είχε αποφασίσει να μείνει στην Ιταλία. Τότε εκείνος κατάλαβε πως η ιστορία του Αρίωνα ήταν αληθινή και τιμώρησε τους ναύτες με θάνατο.
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Το νησί της Λέσβου είναι ένας χώρος προικισμένος. Οι φυσικές του ομορφιές, το κλίμα του, το γόνιμο έδαφός του, γέννησαν ανθρώπους με βαθιά την αίσθηση του ωραίου και της αρμονίας, από τα βάθη της αρχαιότητας ως τις μέρες μας. Από την εποχή των μύθων ακόμα η Λέσβος είναι γνωστή για την άνθηση των Τεχνών.
Αυτός ο χώρος γέννησε και ανέθρεψε ποιητές σαν την Σαπφώ και τον Αλκαίο στην αρχαιότητα ή τον Οδυσσέα Ελύτη στις μέρες μας, λογοτέχνες σαν τον Μυριβήλη, φιλοσόφους σαν τον Πιττακό και τον Θεόφραστο, ζωγράφους σαν τον Γ. Ιακωβίδη και αμέτρητους ακόμα.
ΛΑIΚΗ ΤΕΧΝΗ
Ευρήματα που ήρθαν στο φως έπειτα από ανασκαφές στην αρχαία Θέρμη, μαρτυρούν την ανάπτυξη της αγγειοπλαστικής και χαλκουργίας. Η αγγειοπλαστική τέχνη εκφράζεται μέχρι σήμερα στην Αγιάσο, με μέσα που εξακολουθούν να είναι παραδοσιακά όπως ο πηλός, οι κεραμικοί τροχοί και φούρνοι.
Μεγάλη πρόοδο γνώρισε επίσης και η ξυλογλυπτική. Έχοντας σαν βάση το ξύλο ελιάς που αφθονεί στο νησί, έχουν φτιαχτεί περίτεχνα τέμπλα στις εκκλησίες, ξύλινες κασέλες, απομιμήσεις αρχαίων αγγείων κ.α.
Η ΛΕΣΒΙΑΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
Με την πάροδο του χρόνου και την εισβολή των Τούρκων υπήρξαν αλλοιώσεις στην πόλη της Μυτιλήνης.
Απόκλιση από τα χωριάτικα σπίτια - που ήταν χτισμένα σύμφωνα με τις στοιχειώδεις ανάγκες - αποτέλεσαν οι Πύργοι με την πέτρινη κατασκευή, το ύψος, τους φεγγίτες και τα "σαχνισίνια" που έδιναν μεγαλύτερες διαστάσεις στον επάνω όροφο. Τέτοιοι Πύργοι σώζονται ακόμα και σήμερα στα προάστια. Επίσης, σώζονται και αρχοντικά σε άριστη κατάσταση όπως των Αλεπουδέλη (Ελύτη) και Παπαδοπούλου. Χαρακτηριστικά τους είναι οι ιωνικές και δωρικές κολώνες, οι προσόψεις και οι θολωτές εσοχές.
Βασικό χαρακτηριστικό όλων σχεδόν των οικισμών της Λέσβου είναι ο αστικός τους χαρακτήρας. Σε πολλούς οικισμούς το συνεχές δομικό σύστημα επικρατεί και οι αυλές λείπουν τελείως. Σε όσους πάλι υπάρχουν αυλές, είναι περιστοιχισμένες από ψηλούς μαντρότοιχους και τελείως απομονωμένες από το δρόμο.
ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ
Μεγάλες προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών ανέδειξε η Λέσβος από τα χρόνια της αρχαιότητας έως και σήμερα, όπως: ο περίφημος φιλόσοφος και βοτανολόγος Θεόφραστος (387 - 272 π.χ.), ο ιστορικός Θεοφάνης (100 π.χ.), ο μουσικός, κιθαρωδός και ποιητής, Αρίων (625 - 585 π.χ.), ο μεγάλος μουσικός και δημιουργός της χορικής ποίησης Τέρπανδρος (210 π.χ.), ο Πιττακός που ήταν ένας από τους επτά Σοφούς της αρχαιότητας.
Δεν μπορούμε βέβαια να παραλείψουμε δύο φυσιογνωμίες με ιδιαίτερη λάμψη, όπως τον Αλκαίο και τη Σαπφώ. Η Σαπφώ γεννήθηκε στην Ερεσό το 612 π.χ., και έμεινε ανυπέρβλητη ακόμα και σήμερα για το άνθος, την αισθαντικότητα και την λεπτή λυρική δόνηση των στίχων της.
Στα προεπαναστατικά χρόνια διακρίνεται ο Βενιαμίν ο Λεσβίος, ένας από τους πιο σπουδαίους Δασκάλους του Γένους. Στα μεταπελευθερωτικά χρόνια, η πνευματική κίνηση στο νησί αποκτά ιδιαίτερη άνθηση με τους λογοτέχνες Στρατή Μυριβήλη, Ηλία Βενέζη κ.α. Μια πλειάδα λογοτεχνών συνεχίζει και σήμερα την πνευματική άνοιξη, με κορυφαίο εκπρόσωπό της τον ποιητή και νομπελίστα, Οδυσσέα Ελύτη.
Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2009
ΑΛΚΑΙΟΣ..
Ο Αλκαίος ήταν αρχαίος ποιητής που γεννήθηκε στη Μυτιλήνη περίπου το 620 π.Χ. και έζησε την ίδια εποχή με τη Σαπφώ. Η ζωή του συνέπεσε με την εμφάνιση κι επικράτηση της τυραννίας. Ο ίδιος αναμίχθηκε ενεργά στη πολιτική.
Όταν ήταν νέος, τ' αδέρφια του, μαζί με τον Πιττακό, ανέτρεψαν τον τύραννο Μέλαγχρο κι αργότερα συνωμότησαν, με τη συμμετοχή του, ενάντια και στον νέο τύραννο Μύρσιλο. Ο Πιττακός όμως πρόδωσε τους συντρόφους του κι όλη η οικογένεια του ποιητή εξορίστηκε στη μικρή πόλη Πύρρα, κοντά στη Μυτιλήνη. Εκεί, αργότερα και με μεγάλη χαρά, πανηγύρισε τον θάνατο του τυράννου.
Επέστρεψε για λίγο στην Μυτιλήνη, καθώς την εξουσία πήρε ο Πιττακός, κι έπειτα έφυγε ξανά. Αρχικά πήγε πρώτα στην πόλη Αίνο της Θράκης (παλιά αποικία της Μυτιλήνης), ύστερα στην Κύζικο κι αργότερα στην Αίγυπτο. Οι πολιτικές διαμάχες, οι εξορίες και οι θάνατοι επηρεάζουν το έργο του, και στην ουσία θεωρούσε την ποίησή του ως όπλο στους πολιτικούς του αγώνες.
Ο Αλκαίος επηρέασε και τους μεταγενέστερους ποιητές. Ο Θεόκριτος στα «Ειδύλλιά» του τον μιμείται, το ίδιο κι ο Λατίνος ποιητής Οράτιος, ενώ στην Αθήνα, στην ακμή του 5ου αιώνα π.Χ., τραγουδούσαν στα συμπόσια τραγούδια του. Εκτός των άλλων γνωστών μέτρων που χρησιμοποίησε —σαπφικό, ιαμβικό τετράμετρο, ασκληπιάδειο μείζον— επινόησε και την αλκαϊκή στροφή: υ - υ -υ | - υυ - | υυ.
Όταν ήταν νέος, τ' αδέρφια του, μαζί με τον Πιττακό, ανέτρεψαν τον τύραννο Μέλαγχρο κι αργότερα συνωμότησαν, με τη συμμετοχή του, ενάντια και στον νέο τύραννο Μύρσιλο. Ο Πιττακός όμως πρόδωσε τους συντρόφους του κι όλη η οικογένεια του ποιητή εξορίστηκε στη μικρή πόλη Πύρρα, κοντά στη Μυτιλήνη. Εκεί, αργότερα και με μεγάλη χαρά, πανηγύρισε τον θάνατο του τυράννου.
Επέστρεψε για λίγο στην Μυτιλήνη, καθώς την εξουσία πήρε ο Πιττακός, κι έπειτα έφυγε ξανά. Αρχικά πήγε πρώτα στην πόλη Αίνο της Θράκης (παλιά αποικία της Μυτιλήνης), ύστερα στην Κύζικο κι αργότερα στην Αίγυπτο. Οι πολιτικές διαμάχες, οι εξορίες και οι θάνατοι επηρεάζουν το έργο του, και στην ουσία θεωρούσε την ποίησή του ως όπλο στους πολιτικούς του αγώνες.
Ο Αλκαίος επηρέασε και τους μεταγενέστερους ποιητές. Ο Θεόκριτος στα «Ειδύλλιά» του τον μιμείται, το ίδιο κι ο Λατίνος ποιητής Οράτιος, ενώ στην Αθήνα, στην ακμή του 5ου αιώνα π.Χ., τραγουδούσαν στα συμπόσια τραγούδια του. Εκτός των άλλων γνωστών μέτρων που χρησιμοποίησε —σαπφικό, ιαμβικό τετράμετρο, ασκληπιάδειο μείζον— επινόησε και την αλκαϊκή στροφή: υ - υ -υ | - υυ - | υυ.
Η Σαπφώ
Βίος και πολιτεία της Σαπφώς
Η Σαπφώ έζησε και άκμασε στην προ-κλασσική περίοδο, στις αρχές του 6oυ αιώνα π.Χ. (~580) κυρίως στην πρωτεύουσα του νησιού της Λέσβου, όπου τότε άκμαζαν οι τέχνες κι ο πολιτισμός. Το πιθανότερο είναι ότι γεννήθηκε λίγα χρόνια πριν, στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, του 7ου, γύρω στα 630-620 π.Χ., στην Ερεσό.
Η "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους" αναφέρει ότι γεννήθηκε το 715 π.Χ., αλλά θα πρέπει να πρόκειται για τυπογραφικό λάθος, γιατί το ίδιο άρθρο αναφέρει ότι η Σαπφώ και ο Αλκαίος έζησαν δυο γενιές περίπου μετά τον Τέρπανδρο, διάσημο κιθαρωδό που άκμασε γύρω στο 630 π.Χ. και μάλλον ίδρυσε την πρώτη σχολή -ή ρεύμα- λυρικής ποίησης στη Λέσβο, κι ότι ο Αλκαίος γεννήθηκε γύρω στο 620 π.Χ. - Και εφόσον αυτή η κατα τα άλλα τόσο ενδιαφέρουσα έκδοση της ελληνικής ιστορίας αφιερώνει μονάχα μισή πρόταση στη 10η Μούσα, μάλλον μας πείθει ότι δεν έχει μελετήσει και τόσο διεξοδικά την μεγαλύτερη ποιήτρια όλων των εποχών.
Μια από τις σημαντικότερες μορφές της Αρχαίας Λυρικής ποίησης, μαζί με τον Αλκαίο κι ίσως κι ένα - δύο άλλους, όπως τον Αρχίλοχο, τον Ανακρέοντα. Σίγουρα η διασημότερη ποιήτρια του αρχαίου ελληνικού κόσμου, κι όχι μόνο.
Φαίνεται πως αγαπούσε ιδιαίτερα τη μουσική και κάθε ομορφιά.
Την έχουνε αγαπήσει και παινέσει από την εποχή της μέχρι και σήμερα για την ομορφιά και την τρυφεράδα της ερωτικής της ποίησης, αλλά και για την αμεσότητα που πλησιάζει τον αναγνώστη.
Πολλοί την έχουνε αποκαλέσει "δέκατη μούσα" ή και "θνητή μούσα" (μάλλον της λυρικής και την ερωτικής ποίησης), ο Πλάτωνας την έχει αποκαλέσει σοφή (σύμφωνα με την Ποικίλη ιστορία του Αιλιανού Κλαύδιου), κι ο Οράτιος στη 2η ωδή του μας λέει ότι κι οι νεκροί ακόμα ακούνε με θαυμασμό τα τραγούδια της σε ιερή σιγή στον κάτω κόσμο.
Κόρη αριστοκρατικής οικογένειας και συγκεκριμένα του Σκαμανδρώνυμου και της Κλείδας, είχε τρεις αδελφούς, τον Λάριχο, τον Χάραξο και τον Ευρύγιο.
Ο Λάριχος ήταν οινοχόος στο πρυτανείο της πόλης, ενώ ο Χάραξος έφυγε στην Αίγυπτο για εμπόριο, όπου ερωτεύτηκε την όμορφη Ροδώπη και της εξαγόρασε την ελευθερία της αρκετά ακριβά. Κι η Σαπφώ τον μαλώνει γι αυτό σε κάποιο τραγούδι της.
Το Βυζαντινό λεξικό της Σούδας αναφέρει ότι παντρεύτηκε τον Ανδριώτη Κερκύλα, αλλά οι σοβαρότερες πηγές δεν το αναφέρουν αυτό (κι αν αναζητήσετε την σημασία του ονόματός του αλλά και τις μοδάτες απόψεις περι Σαπφώς την εποχή που γράφτηκε η Σουδα ενώ καίγαν με χριστιανικό φιρμάνι κάθε αναφορά στα βιβλία της.. θα καταλάβετε καλύτερα). Σίγουρα απόκτησε μια κόρη που ονόμασε Κλείδα, κι ίσως αυτό να ήταν και το όνομα της μητέρας της.
(Ακόμα στα νησιά του αιγαίου αρκετοί συνηθίζουν να κρατούν το παλιό έθιμο - η πρωτοκόρη παίρνει το όνομα της μητέρας της μάνας.)
Η εποχή της είναι εποχή αλλαγών. Αρχίζουν να ακμάζουν οι αποικίες, η δημοκρατία ανταγωνίζεται την τυραννία σε αρκετές πόλεις και τα πολιτικά ζητήματα ενδιαφέρουν αρκετά κι επηρεάζουν τις ζωές των ανθρώπων.
Η Σαπφώ ταξίδεψε στη Σικελία κι έμεινε λίγα χρόνια στις Συρακούσες, γύρω στο 600 π.Χ. (603-595?), μπορεί και για να απομακρυνθεί από πολιτικές αναταραχές στη Μυτιλήνη. Επιστρέφει στην πατρίδα της γύρω στο 590-580 π.Χ. μετά την κατάλυση της τυραννίας, επί Πιττακού του Μυτιληναίου.
Είχε διαδοθεί αρκετά ένας θρύλος ότι αυτοκτόνησε πέφτοντας στη θάλασσα από ένα ακρωτήρι της Λευκάδας, για τα όμορφα μάτια ενός νέου που λεγόταν Φάων. Δεν φαίνεται όμως να αληθεύει ούτε αυτός ο μύθος, μάλλον οφείλεται στην παρερμηνεία κάποιου ποιήματός της, όπου η Σαπφώ εξυμνεί την ομορφιά του Φάωνος, ακόλουθου της Αφροδίτης.
Μετά το θάνατό της οι Μυτιληνιοί έκοψαν νόμισμα με τη μορφή της. Στις Συρακούσες κατασκεύασαν κενοτάφιο σε ανάμνησή της. Όλος σχεδόν ο αρχαίος κόσμος την είπε δεκάτη των Μουσών και θνητή Μούσα και σε αρκετές ελληνικές πόλεις στήθηκαν εικόνες της προτομής της.
Η ιδιωτική της ζωή έχει συζητηθεί πολύ, αλλά δεν υπάρχουν αρκετές αξιόπιστες πληροφορίες για να μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ μύθων, κουτσομπολιών, πολιτικά αποδεκτών "αποκαταστάσεων" και αλήθειας.
Γενικά φαίνεται ότι καθένας που έχει γράψει για τη Σαπφώ υποστηρίζει απόψεις προσωπικές ή και γενικά αποδεκτές ή και "πιπεράτες" για την κοινωνική και πολιτιστική του ομάδα και εποχή. Κανένας από αυτούς δεν είναι σύγχρονός της, ώστε να είναι πιθανό να την είχε γνωρίσει και να είναι πιο αντικειμενικός.
Έχει αναφερθεί ότι είχε ερωτευτεί γυναικεία πρόσωπα στο περιβάλλον της, και ιδιαίτερα με την Ατθίδα, την Τελέσιππα και την Μεγάρα.
Έχουν αναφερθεί επίσης ως μαθήτριές της: η Αναγόρα η Μιλήσια, η Γογγύλα η Κολοφώνια και η Ευνείκια η Σαλαμίνια.
Την εποχή εκείνη στη Λέσβο τα κορίτσια της ανώτερης οικονομικής τάξης συχνά εκπαιδεύονταν στη μουσική και το τραγούδι, σε κάτι μεταξύ ωδείων και εστέτ καλλιτεχνικών σαλονιών, που διατηρούσαν μεγαλύτερες και πιο έμπειρες γυναίκες, και φαίνεται ότι η Σαπφώ ήταν μια από τις τελευταίες. Ως "αντίτεχνές" της, δηλαδή γυναίκες που έκαναν το ίδιο, αναφέρονται: η Γοργώ, η Ανδρομέδα και η Μίκα.
To .. βυζαντινό φιρμάνι έκαψε την βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, κι αργότερα, το 380 oι ανθελληνική νομοθεσία του Θεοδόσιου και τα μίση που ξεσήκωσε .. έφτασαν με υπερβολικό ζήλο να μεταφραστουν και σε διαταγές να καίγονται τα ποιήματα της Σαπφώς - όπως κι όλα σχεδόν τα ελληνικά γραπτά. Στη συνέχεια, το 1073 οι εκκλησιαστικές αρχές του Βυζαντίου και της Ρώμης διέταξαν να καούν όλες οι κλασσικές βιβλιοθήκες της Ρώμης και της Κωνσταντινούπολης - και βέβαια όλα τα βιβλία που είχαν απομείνει με ερωτικά ποιήματα της Σαπφώς, με συνέπεια τα ελάχιστα αποσπάσματα που σώζονται σήμερα να καλύπτουν ένα ελάχιστο ποσοστό του συνολικού της έργου, τυχαία ευρήματα αρχαιολογικών ανασκαφών σε περιοχές που δεν ήταν ισχυρή η επηρροή της εκκλησίας, το 1897 και αργότερα (Ετρουρία, Αίγυπτος.. κλπ. .. μέχρι παλίμψηστες περγαμηνές που βρέθηκαν να γεμίζουν φτωχές μούμιες στις αρχές του 21ου αιώνα κι ακόμα δεν έχουν μελετηθεί πλήρως).
Τεκμηρίωση: ανατρέξτε στα αρχεία της Βυζαντινής Νομοθεσίας που ΔΕΝ διδάσκονται στα σχολειά, και στα πλήρη πρακτικά των εκκλησιαστικών συνόδων του μεσαίωνα.
Σημείωση: αφαιρέσαμε την αναφορά σε διαταγή του Γρηγόριου του Ναζιανζηνού για την καταστροφή ειδικά των γραπτών της Σαπφώς που αναφέραμε παλαιότερα, γιατί δεν βρίσκουμε συγκεκριμένα τεκμήρια - εκτός από το ότι το 380 είναι η εποχή του (πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως 380-381).. και μια μη-τεκμηριωμένη αναφορά στο διαδίκτυο. Σίγουρα συμμετείχε ενεργά στη Β' Οικουμενική Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως (381)
Έχουν γράψει για τη Σαπφώ :
- ο Ηρόδοτος, αναφορές στην οικογένειά της
- ο Αριστοτελικός φιλόσοφος Χαμαιλέων, Βιογραφική πραγματεία, ~300 π.Χ.
- ο Αριστοτέλης αναφέρει στιχομυθία μεταξύ Σαπφούς και Αλκαίου όπου ο Αλκαίος ... κάτι θέλει να της πει ... αλλά ντρέπεται κι η Σαπφώ του απαντά "αν είχες να πεις κάτι όμορφο και καλό κι αν δεν σ' έτρωγε η γλώσσα σου να πεις κακά πράγματα, δεν θα ντρεπόσουνα και θα φανέρωνες τη δίκαιη σκέψη σου".
- O Αιλιανός Κλαύδιος, στην Ποικίλη ιστορία του, αναφέρει μεταξύ άλλων ότι ο Πλάτωνας την αποκαλούσε σοφή.
- ο Κολοφώνιος ποιητής Ερμεισιάναξ, σύγχρονος του Αλεξάνδρου ή του Πτολεμαίου, στην ελεγεία του με τίτλο Λεόντιον, σε αναφορές ερωτικών σχέσεων μεταξύ ποιητών, αναφέρει έρωτα του Αλκαίου προς τη Σαπφώ, κι εμφάνιζε ως αντεραστή του Αλκαίου τον Ανακρέοντα - αλλά ο τελευταίος ήταν αρκετά μικρότερός της και σε συνδυασμό με το λυρισμό και των δυο.. μάλλον πρόκειται για κάποια αλληγορία
- ο Μάξιμος ο Τύριος, φιλόσοφος του β' μισού του 2ου μ.Χ. αι., μας λέει πως ήτανε "μικρά και μέλαινα", κι απορρίπτει τις διαδόσεις σχετικά με ομοφυλοφιλικές σχέσεις με τις φίλες της, κι αποφαίνεται ότι οι σχέση της με τις γυναίκες του κύκλου της ήταν μόνο παιδαγωγική και μορφωτική, ανάλογη με τη σχέση του Σωκράτη με τους μαθητές του.
- ο Οράτιος επιμένει στις ωδές του ότι τα άσματα της Σαπφούς είναι άξια ιερού θαυμασμού.
- ο Οδυσσέας Ελύτης, ποιητής του 20 αι. μ.Χ. από το ίδιο της το νησί, αλλιώς ωραίος, κι ίσως ο πλέον αντικειμενικός απ' όλους, αναφέρει πως τη νοιώθει σα μια μακρινή του ξαδέρφη, "Δυόμισι χιλιάδες χρόνια πίσω, στη Μυτιλήνη", ίσως λιγάκι μεγαλύτερη, αλλά που μεγαλώσανε παίζοντας "στους ίδιους κήπους, γύρω από τις ίδιες ροδιές, πάνω απ' τις ίδιες στέρνες"
και της αφιερώνει ένα από τα μικρά του έψιλον, όπου συμπυκνώνει μέσα σε τρεις μικρές σελιδούλες το παγκόσμια αποδεκτό εγκώμιο της ποίησής της, μας μεταδίνει το ύφος και το χρώμα του "σαλονιού" της - κι ίσως και της ψυχής της, κλείνοντας ..
"Τέτοιο πλάσμα ευαίσθητο και θαρρετό συνάμα δε μας παρουσιάζει συχνά η ζωή. Ένα μικροκαμωμένο βαθυμελάχροινο κορίτσι, ένα "μαυροτσούκαλο", όπως θα λέγαμε σήμερα, που ωστόσο έδειξε ότι είναι σε θέση να υποτάξει ένα τριαντάφυλλο, να ερμηνέψει ένα κύμα ή ένα αηδόνι, και να πει "σ' αγαπώ", για να συγκινηθεί η υφήλιος".
--------------------------------------------------------------------------------
Η Σαπφώ έζησε και άκμασε στην προ-κλασσική περίοδο, στις αρχές του 6oυ αιώνα π.Χ. (~580) κυρίως στην πρωτεύουσα του νησιού της Λέσβου, όπου τότε άκμαζαν οι τέχνες κι ο πολιτισμός. Το πιθανότερο είναι ότι γεννήθηκε λίγα χρόνια πριν, στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, του 7ου, γύρω στα 630-620 π.Χ., στην Ερεσό.
Η "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους" αναφέρει ότι γεννήθηκε το 715 π.Χ., αλλά θα πρέπει να πρόκειται για τυπογραφικό λάθος, γιατί το ίδιο άρθρο αναφέρει ότι η Σαπφώ και ο Αλκαίος έζησαν δυο γενιές περίπου μετά τον Τέρπανδρο, διάσημο κιθαρωδό που άκμασε γύρω στο 630 π.Χ. και μάλλον ίδρυσε την πρώτη σχολή -ή ρεύμα- λυρικής ποίησης στη Λέσβο, κι ότι ο Αλκαίος γεννήθηκε γύρω στο 620 π.Χ. - Και εφόσον αυτή η κατα τα άλλα τόσο ενδιαφέρουσα έκδοση της ελληνικής ιστορίας αφιερώνει μονάχα μισή πρόταση στη 10η Μούσα, μάλλον μας πείθει ότι δεν έχει μελετήσει και τόσο διεξοδικά την μεγαλύτερη ποιήτρια όλων των εποχών.
Μια από τις σημαντικότερες μορφές της Αρχαίας Λυρικής ποίησης, μαζί με τον Αλκαίο κι ίσως κι ένα - δύο άλλους, όπως τον Αρχίλοχο, τον Ανακρέοντα. Σίγουρα η διασημότερη ποιήτρια του αρχαίου ελληνικού κόσμου, κι όχι μόνο.
Φαίνεται πως αγαπούσε ιδιαίτερα τη μουσική και κάθε ομορφιά.
Την έχουνε αγαπήσει και παινέσει από την εποχή της μέχρι και σήμερα για την ομορφιά και την τρυφεράδα της ερωτικής της ποίησης, αλλά και για την αμεσότητα που πλησιάζει τον αναγνώστη.
Πολλοί την έχουνε αποκαλέσει "δέκατη μούσα" ή και "θνητή μούσα" (μάλλον της λυρικής και την ερωτικής ποίησης), ο Πλάτωνας την έχει αποκαλέσει σοφή (σύμφωνα με την Ποικίλη ιστορία του Αιλιανού Κλαύδιου), κι ο Οράτιος στη 2η ωδή του μας λέει ότι κι οι νεκροί ακόμα ακούνε με θαυμασμό τα τραγούδια της σε ιερή σιγή στον κάτω κόσμο.
Κόρη αριστοκρατικής οικογένειας και συγκεκριμένα του Σκαμανδρώνυμου και της Κλείδας, είχε τρεις αδελφούς, τον Λάριχο, τον Χάραξο και τον Ευρύγιο.
Ο Λάριχος ήταν οινοχόος στο πρυτανείο της πόλης, ενώ ο Χάραξος έφυγε στην Αίγυπτο για εμπόριο, όπου ερωτεύτηκε την όμορφη Ροδώπη και της εξαγόρασε την ελευθερία της αρκετά ακριβά. Κι η Σαπφώ τον μαλώνει γι αυτό σε κάποιο τραγούδι της.
Το Βυζαντινό λεξικό της Σούδας αναφέρει ότι παντρεύτηκε τον Ανδριώτη Κερκύλα, αλλά οι σοβαρότερες πηγές δεν το αναφέρουν αυτό (κι αν αναζητήσετε την σημασία του ονόματός του αλλά και τις μοδάτες απόψεις περι Σαπφώς την εποχή που γράφτηκε η Σουδα ενώ καίγαν με χριστιανικό φιρμάνι κάθε αναφορά στα βιβλία της.. θα καταλάβετε καλύτερα). Σίγουρα απόκτησε μια κόρη που ονόμασε Κλείδα, κι ίσως αυτό να ήταν και το όνομα της μητέρας της.
(Ακόμα στα νησιά του αιγαίου αρκετοί συνηθίζουν να κρατούν το παλιό έθιμο - η πρωτοκόρη παίρνει το όνομα της μητέρας της μάνας.)
Η εποχή της είναι εποχή αλλαγών. Αρχίζουν να ακμάζουν οι αποικίες, η δημοκρατία ανταγωνίζεται την τυραννία σε αρκετές πόλεις και τα πολιτικά ζητήματα ενδιαφέρουν αρκετά κι επηρεάζουν τις ζωές των ανθρώπων.
Η Σαπφώ ταξίδεψε στη Σικελία κι έμεινε λίγα χρόνια στις Συρακούσες, γύρω στο 600 π.Χ. (603-595?), μπορεί και για να απομακρυνθεί από πολιτικές αναταραχές στη Μυτιλήνη. Επιστρέφει στην πατρίδα της γύρω στο 590-580 π.Χ. μετά την κατάλυση της τυραννίας, επί Πιττακού του Μυτιληναίου.
Είχε διαδοθεί αρκετά ένας θρύλος ότι αυτοκτόνησε πέφτοντας στη θάλασσα από ένα ακρωτήρι της Λευκάδας, για τα όμορφα μάτια ενός νέου που λεγόταν Φάων. Δεν φαίνεται όμως να αληθεύει ούτε αυτός ο μύθος, μάλλον οφείλεται στην παρερμηνεία κάποιου ποιήματός της, όπου η Σαπφώ εξυμνεί την ομορφιά του Φάωνος, ακόλουθου της Αφροδίτης.
Μετά το θάνατό της οι Μυτιληνιοί έκοψαν νόμισμα με τη μορφή της. Στις Συρακούσες κατασκεύασαν κενοτάφιο σε ανάμνησή της. Όλος σχεδόν ο αρχαίος κόσμος την είπε δεκάτη των Μουσών και θνητή Μούσα και σε αρκετές ελληνικές πόλεις στήθηκαν εικόνες της προτομής της.
Η ιδιωτική της ζωή έχει συζητηθεί πολύ, αλλά δεν υπάρχουν αρκετές αξιόπιστες πληροφορίες για να μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ μύθων, κουτσομπολιών, πολιτικά αποδεκτών "αποκαταστάσεων" και αλήθειας.
Γενικά φαίνεται ότι καθένας που έχει γράψει για τη Σαπφώ υποστηρίζει απόψεις προσωπικές ή και γενικά αποδεκτές ή και "πιπεράτες" για την κοινωνική και πολιτιστική του ομάδα και εποχή. Κανένας από αυτούς δεν είναι σύγχρονός της, ώστε να είναι πιθανό να την είχε γνωρίσει και να είναι πιο αντικειμενικός.
Έχει αναφερθεί ότι είχε ερωτευτεί γυναικεία πρόσωπα στο περιβάλλον της, και ιδιαίτερα με την Ατθίδα, την Τελέσιππα και την Μεγάρα.
Έχουν αναφερθεί επίσης ως μαθήτριές της: η Αναγόρα η Μιλήσια, η Γογγύλα η Κολοφώνια και η Ευνείκια η Σαλαμίνια.
Την εποχή εκείνη στη Λέσβο τα κορίτσια της ανώτερης οικονομικής τάξης συχνά εκπαιδεύονταν στη μουσική και το τραγούδι, σε κάτι μεταξύ ωδείων και εστέτ καλλιτεχνικών σαλονιών, που διατηρούσαν μεγαλύτερες και πιο έμπειρες γυναίκες, και φαίνεται ότι η Σαπφώ ήταν μια από τις τελευταίες. Ως "αντίτεχνές" της, δηλαδή γυναίκες που έκαναν το ίδιο, αναφέρονται: η Γοργώ, η Ανδρομέδα και η Μίκα.
To .. βυζαντινό φιρμάνι έκαψε την βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, κι αργότερα, το 380 oι ανθελληνική νομοθεσία του Θεοδόσιου και τα μίση που ξεσήκωσε .. έφτασαν με υπερβολικό ζήλο να μεταφραστουν και σε διαταγές να καίγονται τα ποιήματα της Σαπφώς - όπως κι όλα σχεδόν τα ελληνικά γραπτά. Στη συνέχεια, το 1073 οι εκκλησιαστικές αρχές του Βυζαντίου και της Ρώμης διέταξαν να καούν όλες οι κλασσικές βιβλιοθήκες της Ρώμης και της Κωνσταντινούπολης - και βέβαια όλα τα βιβλία που είχαν απομείνει με ερωτικά ποιήματα της Σαπφώς, με συνέπεια τα ελάχιστα αποσπάσματα που σώζονται σήμερα να καλύπτουν ένα ελάχιστο ποσοστό του συνολικού της έργου, τυχαία ευρήματα αρχαιολογικών ανασκαφών σε περιοχές που δεν ήταν ισχυρή η επηρροή της εκκλησίας, το 1897 και αργότερα (Ετρουρία, Αίγυπτος.. κλπ. .. μέχρι παλίμψηστες περγαμηνές που βρέθηκαν να γεμίζουν φτωχές μούμιες στις αρχές του 21ου αιώνα κι ακόμα δεν έχουν μελετηθεί πλήρως).
Τεκμηρίωση: ανατρέξτε στα αρχεία της Βυζαντινής Νομοθεσίας που ΔΕΝ διδάσκονται στα σχολειά, και στα πλήρη πρακτικά των εκκλησιαστικών συνόδων του μεσαίωνα.
Σημείωση: αφαιρέσαμε την αναφορά σε διαταγή του Γρηγόριου του Ναζιανζηνού για την καταστροφή ειδικά των γραπτών της Σαπφώς που αναφέραμε παλαιότερα, γιατί δεν βρίσκουμε συγκεκριμένα τεκμήρια - εκτός από το ότι το 380 είναι η εποχή του (πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως 380-381).. και μια μη-τεκμηριωμένη αναφορά στο διαδίκτυο. Σίγουρα συμμετείχε ενεργά στη Β' Οικουμενική Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως (381)
Έχουν γράψει για τη Σαπφώ :
- ο Ηρόδοτος, αναφορές στην οικογένειά της
- ο Αριστοτελικός φιλόσοφος Χαμαιλέων, Βιογραφική πραγματεία, ~300 π.Χ.
- ο Αριστοτέλης αναφέρει στιχομυθία μεταξύ Σαπφούς και Αλκαίου όπου ο Αλκαίος ... κάτι θέλει να της πει ... αλλά ντρέπεται κι η Σαπφώ του απαντά "αν είχες να πεις κάτι όμορφο και καλό κι αν δεν σ' έτρωγε η γλώσσα σου να πεις κακά πράγματα, δεν θα ντρεπόσουνα και θα φανέρωνες τη δίκαιη σκέψη σου".
- O Αιλιανός Κλαύδιος, στην Ποικίλη ιστορία του, αναφέρει μεταξύ άλλων ότι ο Πλάτωνας την αποκαλούσε σοφή.
- ο Κολοφώνιος ποιητής Ερμεισιάναξ, σύγχρονος του Αλεξάνδρου ή του Πτολεμαίου, στην ελεγεία του με τίτλο Λεόντιον, σε αναφορές ερωτικών σχέσεων μεταξύ ποιητών, αναφέρει έρωτα του Αλκαίου προς τη Σαπφώ, κι εμφάνιζε ως αντεραστή του Αλκαίου τον Ανακρέοντα - αλλά ο τελευταίος ήταν αρκετά μικρότερός της και σε συνδυασμό με το λυρισμό και των δυο.. μάλλον πρόκειται για κάποια αλληγορία
- ο Μάξιμος ο Τύριος, φιλόσοφος του β' μισού του 2ου μ.Χ. αι., μας λέει πως ήτανε "μικρά και μέλαινα", κι απορρίπτει τις διαδόσεις σχετικά με ομοφυλοφιλικές σχέσεις με τις φίλες της, κι αποφαίνεται ότι οι σχέση της με τις γυναίκες του κύκλου της ήταν μόνο παιδαγωγική και μορφωτική, ανάλογη με τη σχέση του Σωκράτη με τους μαθητές του.
- ο Οράτιος επιμένει στις ωδές του ότι τα άσματα της Σαπφούς είναι άξια ιερού θαυμασμού.
- ο Οδυσσέας Ελύτης, ποιητής του 20 αι. μ.Χ. από το ίδιο της το νησί, αλλιώς ωραίος, κι ίσως ο πλέον αντικειμενικός απ' όλους, αναφέρει πως τη νοιώθει σα μια μακρινή του ξαδέρφη, "Δυόμισι χιλιάδες χρόνια πίσω, στη Μυτιλήνη", ίσως λιγάκι μεγαλύτερη, αλλά που μεγαλώσανε παίζοντας "στους ίδιους κήπους, γύρω από τις ίδιες ροδιές, πάνω απ' τις ίδιες στέρνες"
και της αφιερώνει ένα από τα μικρά του έψιλον, όπου συμπυκνώνει μέσα σε τρεις μικρές σελιδούλες το παγκόσμια αποδεκτό εγκώμιο της ποίησής της, μας μεταδίνει το ύφος και το χρώμα του "σαλονιού" της - κι ίσως και της ψυχής της, κλείνοντας ..
"Τέτοιο πλάσμα ευαίσθητο και θαρρετό συνάμα δε μας παρουσιάζει συχνά η ζωή. Ένα μικροκαμωμένο βαθυμελάχροινο κορίτσι, ένα "μαυροτσούκαλο", όπως θα λέγαμε σήμερα, που ωστόσο έδειξε ότι είναι σε θέση να υποτάξει ένα τριαντάφυλλο, να ερμηνέψει ένα κύμα ή ένα αηδόνι, και να πει "σ' αγαπώ", για να συγκινηθεί η υφήλιος".
--------------------------------------------------------------------------------
Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου 2009
Πίνδαρος
Πίνδαρος
Ο Πίνδαρος, ο μεγαλύτερος από τους λυρικούς ποιητές της Ελλάδος και η φωνή των Δελφών για περισσότερο από σαράντα χρόνια, γεννήθηκε στο Κυνός Κεφαλές, ένα χωριό κοντά στις Θήβες, γύρω στο 518 π.Χ.
Ήταν γιος του Δαϊφαντου, ο οποίος ανήκε στην αρχαία και αριστοκρατική οικογένεια των Αιγιδών. Έμαθε μουσική από τα μικρά του χρόνια από τον πατέρα του, ο οποίος ήταν φημισμένος μουσικός αυλού και από τους έξοχους Αθηναίους μουσικούς Αγαθοκλή και Απολλόδωρο. Έζησε το περισσότερο μέρος της ζωής του στην Θήβα και στους Δελφούς, όπου το μαντείο του είχε αναθέσει να εκφωνεί ύμνους προς τους Θεούς.
Όταν πέθανε, κανένας δεν πίστευε ότι η σκιά του έφυγε από τους Δελφούς και οι ιερείς κάθε βράδυ πριν το δείπνο έβαζαν ένα κήρυκα να αναγγέλλει γύρω από το μαντείο τα λόγια
"ο Πίνδαρος έρχεται να δειπνήσει με τον Θεό" και έτσι προσκαλούσαν τον νεκρό να εισέλθει στον Ναό, όπου δύο τραπέζια με εδέσματα ήταν έτοιμα, το ένα για τον Απόλλωνα και το άλλο για τον Πίνδαρο (η επονομαζόμενη Θεοξενία).
Οι Θηβαίοι τον ονόμαζαν "ο αετός των Θηβών" και τον σύγκριναν με το πολύβουο ρέμα του ποταμού.
Ο Πίνδαρος, κατά την διάρκεια της ζωής του, είχε τιμηθεί από όλες τις Ελληνικές πόλεις για τα ποιήματα του και είχε προσκαλεστεί συχνά από βασιλείς και τύραννους στις αυλές τους, ιδιαίτερα από τον Αμύντα της Μακεδονίας, Αρκεσίλαο της Κυρήνης, Θήρωνα του Ακράγαντος και Ιέρωνα των Συρακουσών, όπου έζησε από το 476 μέχρι το 472 π.Χ.
Το 438 π.Χ., σε ηλικία ογδόντα ετών, πέθανε στο θέατρο του Άργους, την στιγμή που εκφωνούσε ένα από τα ποιήματα του.
Οι Αθηναίοι τον είχαν τιμήσει κάνοντας τον πρόξενο και μετά τον θάνατον του, του έστησαν μπρούτζινο άγαλμα. Οι δε Θηβαίοι του είχαν επιβάλλει πρόστιμο, επειδή εγκωμίασε εχθρική πόλη, την Αθήνα, αλλά αργότερα έκτισαν ναό κοντά στο σπίτι του, για να τον τιμήσουν.
Ο Πίνδαρος έγραψε ένα τεράστιο αριθμό ποιημάτων τα οποία είχαν ταξινομηθεί από τους Αλεξανδρινούς συγγραφείς σε δέκα επτά βιβλία. Η ποίηση του περιελάμβανε διθυράμβους, παιάνες, σχόλια, εγκώμια, προσόδια, παρθένια και επινίκια. Τα τελευταία είναι τα μόνα σωζόμενα έργα του, ενώ από τα υπόλοιπα έχουν απομείνει μόνο μερικά κομμάτια.
Τα Επινίκια ήταν ύμνοι που εξυμνούσαν τους νικητές των αγώνων και απαγγέλλονταν από τον χορό, συνήθως στο τόπο της νίκης ή κατά την διάρκεια τελετής προς τιμήν του νικητού, μετά την επιστροφή του στο σπίτι. Περιείχαν 14 Ολυμπιακές, 12 Πύθια, 11 Νεμέα και 8 Ίσθμια ωδές.
Τα ποιήματα του Πίνδαρου χαρακτηρίζονται από μεγαλειότητα σκέψεως, έκφραση, μέτρο και αρμονική σκέψη και περιέχουν έντονα θρησκευτικά συναισθήματα.
Ο Πίνδαρος, ο μεγαλύτερος από τους λυρικούς ποιητές της Ελλάδος και η φωνή των Δελφών για περισσότερο από σαράντα χρόνια, γεννήθηκε στο Κυνός Κεφαλές, ένα χωριό κοντά στις Θήβες, γύρω στο 518 π.Χ.
Ήταν γιος του Δαϊφαντου, ο οποίος ανήκε στην αρχαία και αριστοκρατική οικογένεια των Αιγιδών. Έμαθε μουσική από τα μικρά του χρόνια από τον πατέρα του, ο οποίος ήταν φημισμένος μουσικός αυλού και από τους έξοχους Αθηναίους μουσικούς Αγαθοκλή και Απολλόδωρο. Έζησε το περισσότερο μέρος της ζωής του στην Θήβα και στους Δελφούς, όπου το μαντείο του είχε αναθέσει να εκφωνεί ύμνους προς τους Θεούς.
Όταν πέθανε, κανένας δεν πίστευε ότι η σκιά του έφυγε από τους Δελφούς και οι ιερείς κάθε βράδυ πριν το δείπνο έβαζαν ένα κήρυκα να αναγγέλλει γύρω από το μαντείο τα λόγια
"ο Πίνδαρος έρχεται να δειπνήσει με τον Θεό" και έτσι προσκαλούσαν τον νεκρό να εισέλθει στον Ναό, όπου δύο τραπέζια με εδέσματα ήταν έτοιμα, το ένα για τον Απόλλωνα και το άλλο για τον Πίνδαρο (η επονομαζόμενη Θεοξενία).
Οι Θηβαίοι τον ονόμαζαν "ο αετός των Θηβών" και τον σύγκριναν με το πολύβουο ρέμα του ποταμού.
Ο Πίνδαρος, κατά την διάρκεια της ζωής του, είχε τιμηθεί από όλες τις Ελληνικές πόλεις για τα ποιήματα του και είχε προσκαλεστεί συχνά από βασιλείς και τύραννους στις αυλές τους, ιδιαίτερα από τον Αμύντα της Μακεδονίας, Αρκεσίλαο της Κυρήνης, Θήρωνα του Ακράγαντος και Ιέρωνα των Συρακουσών, όπου έζησε από το 476 μέχρι το 472 π.Χ.
Το 438 π.Χ., σε ηλικία ογδόντα ετών, πέθανε στο θέατρο του Άργους, την στιγμή που εκφωνούσε ένα από τα ποιήματα του.
Οι Αθηναίοι τον είχαν τιμήσει κάνοντας τον πρόξενο και μετά τον θάνατον του, του έστησαν μπρούτζινο άγαλμα. Οι δε Θηβαίοι του είχαν επιβάλλει πρόστιμο, επειδή εγκωμίασε εχθρική πόλη, την Αθήνα, αλλά αργότερα έκτισαν ναό κοντά στο σπίτι του, για να τον τιμήσουν.
Ο Πίνδαρος έγραψε ένα τεράστιο αριθμό ποιημάτων τα οποία είχαν ταξινομηθεί από τους Αλεξανδρινούς συγγραφείς σε δέκα επτά βιβλία. Η ποίηση του περιελάμβανε διθυράμβους, παιάνες, σχόλια, εγκώμια, προσόδια, παρθένια και επινίκια. Τα τελευταία είναι τα μόνα σωζόμενα έργα του, ενώ από τα υπόλοιπα έχουν απομείνει μόνο μερικά κομμάτια.
Τα Επινίκια ήταν ύμνοι που εξυμνούσαν τους νικητές των αγώνων και απαγγέλλονταν από τον χορό, συνήθως στο τόπο της νίκης ή κατά την διάρκεια τελετής προς τιμήν του νικητού, μετά την επιστροφή του στο σπίτι. Περιείχαν 14 Ολυμπιακές, 12 Πύθια, 11 Νεμέα και 8 Ίσθμια ωδές.
Τα ποιήματα του Πίνδαρου χαρακτηρίζονται από μεγαλειότητα σκέψεως, έκφραση, μέτρο και αρμονική σκέψη και περιέχουν έντονα θρησκευτικά συναισθήματα.
Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου 2009
ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ..
ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ..
Ελάχιστα γνωρίζουμε για τη ζωή του Αρχίλοχου, κι αυτά αβέβαια. Η γέννησή του τοποθετείται γύρω στο 680 π.Χ. Καταγόταν από την Πάρο. Ο πατέρας του, κάποιος Τελεσικλής, ήταν αριστοκράτης και η μητέρα του Ενιπώ, δούλα. Ο παππούς του, από την πλευρά του πατέρα του, φέρεται σαν αποικιστής τής Θάσου και κομιστής τής λατρείας τής Δήμητρας. Ο Αρχίλοχος πέρασε τη ζωή του μέσα στη φτώχεια. Εργάστηκε σαν μισθοφόρος, συμμετέχοντας στις επιδρομές που συντάραξαν τον ελλαδικό χώρο, στη διάρκεια του 7ου π.Χ. αιώνα. Φαίνεται πώς προσπάθησε να δημιουργήσει οικογένεια με κάποια Νεοβούλη, αλλά ο Λυκάμβης, πατέρας τής νύφης, αθέτησε την υπόσχεσή του. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, ο ποιητής αντέδρασε διασύροντας τον άπιστο πεθερό. Η δύναμη των σκωπτικών στίχων του ήταν τόσο μεγάλη, ώστε ο Λυκάμβης και οι δύο του κόρες αυτοκτόνησαν. Πιθανώς αποπλάνησε και την αδελφή τής Νεοβούλης. Επινόησε τον ίαμβο και την επωδό, επιφέροντας σημαντικές τεχνικές αλλαγές στο ηρωϊκό ποιητικό ιδίωμα που κυριαρχούσε μέχρι εκείνη την εποχή. Είναι προφανές πώς ο πατρικός άξονας τής καλλιτεχνικής προσωπικότητάς του είναι ο Όμηρος. Σαν άνθρωπος ήταν παρορμητικός, αθυρόστομος και εκδικητικός. Άγνωστο πότε, τον σκότωσε κάποιος Καλλώνδης ή Κόρακας, σε μάχη με τούς Ναξίους. Μαρτυρείται πώς ο φονιάς δεν έγινε δεκτός από την Πυθία.
Στην πραγματικότητα ο Αρχίλοχος είναι τρεις εκατοντάδες αποσπάσματα και ορισμένα στοιχεία ανεπιβεβαίωτα. Πρόκειται για ένα πρόσωπο σκιά που κινείται πίσω από σημαντική ποίηση.
Ο Αρχίλοχος ανήκει στην εποχή του μεγάλου αποικισμού. Νόθος γιος του αποικιστή της Θάσου Τελεσικλέα από τη δούλα Ενιπώ. Για τη χρονολόγησή του υπάρχουν αντιφατικές ειδήσεις. Κατά τον Beakeway ο Αρχίλοχος γεννήθηκε το 740 π.χ. , στην Πάρο και ήταν σύγχρονος του Ησιόδου και μεγαλύτερος του Τερπάνδρου. Κατά τον Jacoby γεννήθηκε στο πρώτο τέταρτο του 7ου αιώνα. Τρίτος τέλος μελετητής ο Bannard τοποθετεί την ακμή του Αρχιλόχου κατά την περίοδο της βασιλείας του Γύγη της Λυδίας (687- 652). Την τρίτη αυτή θεωρία ενισχύει η μνεία του ίδιου του ποιητή για την καταστροφή της Μαγνησίας του Μαιάνδρου από τους Τρήρες το 652.
Ο Αρχίλοχος όπως φαίνεται από τα ίδια τα ποιήματά του είχε πολυτάραχη ζωή. Τα νεανικά του χρόνια τα πέρασε στην Πάρο. Μετά την αναχώρηση του πατέρα του στη Θάσο έμεινε χωρίς πόρους όπου μετανάστευσε και ο ίδιος στο νησί αυτό.
Κατά την περίοδο αυτή τοποθετείται η μνηστεία του με τη Νεσβούλη, που διαλύθηκε εξ' αιτίας του πατέρα της Λυκάμβη. Λέγεται ότι ο Αρχίλοχος θυμωμένος από την πράξη αυτή του πεθερού του, έγραψε μία σάτιρα εναντίον της μνηστής του, της αδελφής της και του Λυκάμβη, που είχε ως αποτέλεσμα την αυτοκτονία και των τριών στόχων του.
Για τη Θάσο ο Αρχίλοχος ξεκίνησε το 665 π.χ. επικεφαλής ίσως και αυτός Παρίων αποίκων. Φαίνεται ότι τον τράβηξαν εκεί το εχθρικό κλίμα που δημιουργήθηκε στην Πάρο εξαιτίας της σάτιρας του και της αγάπης του για περιπέτειες. Άλλωστε στη Θάσο και τη Θράκη οι Πάριοι άποικοι διεξήγαγαν συνεχές αγώνες, για να επιβάλλουν την κυριαρχία τους. Ο Αρχίλοχος συμμεριζόταν την αγωνία των συμπατριωτών του και υπάρχουν πολλά σχετικά αποσπάσματά του.
Δε γνωρίζουμε πότε ακριβώς πέθανε ο ποιητής. Ο θάνατός του τοποθετείται μεταξύ 645 και 640 π.Χ. Σύμφωνα με μια παράδοση φονεύθηκε κατά τη διάρκεια μάχης από το Νάξιο Κόρακα, τον οποίο έδιωξε μετά η Πυθία από το ναό των Δελφών με τα λόγια: "Μουσάων θεράποντα κατέκτανες έξιθι νηού".
Με τον Αρχίλοχο η λυρική ποίηση γίνεται εντελώς προσωπική. Ξεφεύγει από τους μύθους και ασχολείται με τη σύγχρονή του πραγματικότητα. Δεν παύει να αποτελεί μέρος του κοινωνικού συνόλου και συμμερίζεται τα όνειρα και τα πάθη των συμπολιτών του, όμως η ποίησή του έχει καθαρά προσωπικό χαρακτήρα.
Οι αλεξανδρινοί γραμματικοί χώριζαν το έργο του Αρχιλόχου σε τέσσερα βιβλία: Ελεγεία, Τρίμετρα, Τετράμετρα, Επωδοί. Σε μας έφτασαν μόνο αποσπάσματα που επαυξήθηκαν με τα παπυρικά ευρήματα.
Ο Αρχίλοχος είχε μεγάλη επίδραση στους μεταγενέστερούς του ποιητές και ιδιαίτερα στον Αριστοφάνη, τον Καλλίμαχο, το Λυκόφρονα, τον Έννιο, τον Κάτουλλο και τον Οράτιο.
Ελάχιστα γνωρίζουμε για τη ζωή του Αρχίλοχου, κι αυτά αβέβαια. Η γέννησή του τοποθετείται γύρω στο 680 π.Χ. Καταγόταν από την Πάρο. Ο πατέρας του, κάποιος Τελεσικλής, ήταν αριστοκράτης και η μητέρα του Ενιπώ, δούλα. Ο παππούς του, από την πλευρά του πατέρα του, φέρεται σαν αποικιστής τής Θάσου και κομιστής τής λατρείας τής Δήμητρας. Ο Αρχίλοχος πέρασε τη ζωή του μέσα στη φτώχεια. Εργάστηκε σαν μισθοφόρος, συμμετέχοντας στις επιδρομές που συντάραξαν τον ελλαδικό χώρο, στη διάρκεια του 7ου π.Χ. αιώνα. Φαίνεται πώς προσπάθησε να δημιουργήσει οικογένεια με κάποια Νεοβούλη, αλλά ο Λυκάμβης, πατέρας τής νύφης, αθέτησε την υπόσχεσή του. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, ο ποιητής αντέδρασε διασύροντας τον άπιστο πεθερό. Η δύναμη των σκωπτικών στίχων του ήταν τόσο μεγάλη, ώστε ο Λυκάμβης και οι δύο του κόρες αυτοκτόνησαν. Πιθανώς αποπλάνησε και την αδελφή τής Νεοβούλης. Επινόησε τον ίαμβο και την επωδό, επιφέροντας σημαντικές τεχνικές αλλαγές στο ηρωϊκό ποιητικό ιδίωμα που κυριαρχούσε μέχρι εκείνη την εποχή. Είναι προφανές πώς ο πατρικός άξονας τής καλλιτεχνικής προσωπικότητάς του είναι ο Όμηρος. Σαν άνθρωπος ήταν παρορμητικός, αθυρόστομος και εκδικητικός. Άγνωστο πότε, τον σκότωσε κάποιος Καλλώνδης ή Κόρακας, σε μάχη με τούς Ναξίους. Μαρτυρείται πώς ο φονιάς δεν έγινε δεκτός από την Πυθία.
Στην πραγματικότητα ο Αρχίλοχος είναι τρεις εκατοντάδες αποσπάσματα και ορισμένα στοιχεία ανεπιβεβαίωτα. Πρόκειται για ένα πρόσωπο σκιά που κινείται πίσω από σημαντική ποίηση.
Ο Αρχίλοχος ανήκει στην εποχή του μεγάλου αποικισμού. Νόθος γιος του αποικιστή της Θάσου Τελεσικλέα από τη δούλα Ενιπώ. Για τη χρονολόγησή του υπάρχουν αντιφατικές ειδήσεις. Κατά τον Beakeway ο Αρχίλοχος γεννήθηκε το 740 π.χ. , στην Πάρο και ήταν σύγχρονος του Ησιόδου και μεγαλύτερος του Τερπάνδρου. Κατά τον Jacoby γεννήθηκε στο πρώτο τέταρτο του 7ου αιώνα. Τρίτος τέλος μελετητής ο Bannard τοποθετεί την ακμή του Αρχιλόχου κατά την περίοδο της βασιλείας του Γύγη της Λυδίας (687- 652). Την τρίτη αυτή θεωρία ενισχύει η μνεία του ίδιου του ποιητή για την καταστροφή της Μαγνησίας του Μαιάνδρου από τους Τρήρες το 652.
Ο Αρχίλοχος όπως φαίνεται από τα ίδια τα ποιήματά του είχε πολυτάραχη ζωή. Τα νεανικά του χρόνια τα πέρασε στην Πάρο. Μετά την αναχώρηση του πατέρα του στη Θάσο έμεινε χωρίς πόρους όπου μετανάστευσε και ο ίδιος στο νησί αυτό.
Κατά την περίοδο αυτή τοποθετείται η μνηστεία του με τη Νεσβούλη, που διαλύθηκε εξ' αιτίας του πατέρα της Λυκάμβη. Λέγεται ότι ο Αρχίλοχος θυμωμένος από την πράξη αυτή του πεθερού του, έγραψε μία σάτιρα εναντίον της μνηστής του, της αδελφής της και του Λυκάμβη, που είχε ως αποτέλεσμα την αυτοκτονία και των τριών στόχων του.
Για τη Θάσο ο Αρχίλοχος ξεκίνησε το 665 π.χ. επικεφαλής ίσως και αυτός Παρίων αποίκων. Φαίνεται ότι τον τράβηξαν εκεί το εχθρικό κλίμα που δημιουργήθηκε στην Πάρο εξαιτίας της σάτιρας του και της αγάπης του για περιπέτειες. Άλλωστε στη Θάσο και τη Θράκη οι Πάριοι άποικοι διεξήγαγαν συνεχές αγώνες, για να επιβάλλουν την κυριαρχία τους. Ο Αρχίλοχος συμμεριζόταν την αγωνία των συμπατριωτών του και υπάρχουν πολλά σχετικά αποσπάσματά του.
Δε γνωρίζουμε πότε ακριβώς πέθανε ο ποιητής. Ο θάνατός του τοποθετείται μεταξύ 645 και 640 π.Χ. Σύμφωνα με μια παράδοση φονεύθηκε κατά τη διάρκεια μάχης από το Νάξιο Κόρακα, τον οποίο έδιωξε μετά η Πυθία από το ναό των Δελφών με τα λόγια: "Μουσάων θεράποντα κατέκτανες έξιθι νηού".
Με τον Αρχίλοχο η λυρική ποίηση γίνεται εντελώς προσωπική. Ξεφεύγει από τους μύθους και ασχολείται με τη σύγχρονή του πραγματικότητα. Δεν παύει να αποτελεί μέρος του κοινωνικού συνόλου και συμμερίζεται τα όνειρα και τα πάθη των συμπολιτών του, όμως η ποίησή του έχει καθαρά προσωπικό χαρακτήρα.
Οι αλεξανδρινοί γραμματικοί χώριζαν το έργο του Αρχιλόχου σε τέσσερα βιβλία: Ελεγεία, Τρίμετρα, Τετράμετρα, Επωδοί. Σε μας έφτασαν μόνο αποσπάσματα που επαυξήθηκαν με τα παπυρικά ευρήματα.
Ο Αρχίλοχος είχε μεγάλη επίδραση στους μεταγενέστερούς του ποιητές και ιδιαίτερα στον Αριστοφάνη, τον Καλλίμαχο, το Λυκόφρονα, τον Έννιο, τον Κάτουλλο και τον Οράτιο.
Ανακρέων (563;- 478 π.Χ.)
Ανακρέων (563;- 478 π.Χ.)
Γεννήθηκε στην Ιωνία της Μ. Ασίας, στην πόλη Τέω, όπου και έζησε αμέριμνα τα πρώτα χρόνια της ζωής του.
Μετά, όμως, η πατρίδα του καταλήφθηκε από τους Πέρσες και οι κάτοικοι της αναγκάσθηκαν να την εγκαταλείψουν.
Έτσι και ο Ανακρέοντας, φεύγοντας από εκεί, πήγε αρχικά στα Άβδηρα της Θράκης και στη συνέχεια στη Σάμο, όπου φιλοξενήθηκε από τον τύραννό της Πολυκράτη. Τέλος δε ήρθε στην Αθήνα, όπου εγκαταστάθηκε.
Τα έργα του περιλαμβάνουν ποιήματα: ερωτικά, συμποτικά, ύμνους προς τους Θεούς, ιάμβους, ελεγεία κ.λπ. Από αυτά έχουν διασωθεί μόνο περί τα 100 ακρωτηριασμένα αποσπάσματά τους, στα οποία ο ποιητής, με έντεχνη απλότητα κι έξοχη χάρη, εξυμνεί το κάλλος και τη γυναικεία γοητεία, όντας ο ίδιος λάτρης του έρωτα, του οίνου και των κάθε λογής διασκεδάσεων και απολαύσεων.
Η παράδοση μας λέει ότι πέθανε από πνιγμονή, που του προκάλεσε μία ρόγα σταφυλιού.
Οι Αθηναίοι καθώς αναφέρει σχετικά ο Παυσανίας, του έστησαν ανδριάντα στην Ακρόπολη, η δε πατρίδα του, η Τέως, έβαλε την προσωπογραφία του επάνω σε νομίσματά της.
Γεννήθηκε στην Ιωνία της Μ. Ασίας, στην πόλη Τέω, όπου και έζησε αμέριμνα τα πρώτα χρόνια της ζωής του.
Μετά, όμως, η πατρίδα του καταλήφθηκε από τους Πέρσες και οι κάτοικοι της αναγκάσθηκαν να την εγκαταλείψουν.
Έτσι και ο Ανακρέοντας, φεύγοντας από εκεί, πήγε αρχικά στα Άβδηρα της Θράκης και στη συνέχεια στη Σάμο, όπου φιλοξενήθηκε από τον τύραννό της Πολυκράτη. Τέλος δε ήρθε στην Αθήνα, όπου εγκαταστάθηκε.
Τα έργα του περιλαμβάνουν ποιήματα: ερωτικά, συμποτικά, ύμνους προς τους Θεούς, ιάμβους, ελεγεία κ.λπ. Από αυτά έχουν διασωθεί μόνο περί τα 100 ακρωτηριασμένα αποσπάσματά τους, στα οποία ο ποιητής, με έντεχνη απλότητα κι έξοχη χάρη, εξυμνεί το κάλλος και τη γυναικεία γοητεία, όντας ο ίδιος λάτρης του έρωτα, του οίνου και των κάθε λογής διασκεδάσεων και απολαύσεων.
Η παράδοση μας λέει ότι πέθανε από πνιγμονή, που του προκάλεσε μία ρόγα σταφυλιού.
Οι Αθηναίοι καθώς αναφέρει σχετικά ο Παυσανίας, του έστησαν ανδριάντα στην Ακρόπολη, η δε πατρίδα του, η Τέως, έβαλε την προσωπογραφία του επάνω σε νομίσματά της.
Σοφοκλής (497-406 π.Χ.)
Σοφοκλής (497-406 π.Χ.)
"Ο Απόλλωνας ήταν , ο Απόλλωνας , φίλοι , που τελείωσε αυτά τα φριχτά, τα φριχτά μου τα πάθη. Μα τα μάτια , κανενός άλλου χέρι , παρά μόνος μου , ο έρμος , τα χτύπησα, μόνος. Γιατί πια τι χρειαζόταν να βλέπω, όταν τίποτα δεν είχα να δω, που να μου ήταν γλυκό να το βλέπω ;"
Κόμμος (Οιδίπους Τύραννος)
Ο Σοφοκλής γεννήθηκε γύρω στα 497/6 και πέθανε το 406 π.Χ., έζησε δηλαδή όλα τα γεγονότα του 5ου αιώνα π.Χ. Καταγόταν από αριστοκρατική και πλούσια οικογένεια της Αθήνας και έτσι είχε τη δυνατότητα πλατιάς παιδείας.
Κατέλαβε τα αξιώματα του ελληνοταμία, του στρατηγού και το 413, μετά τη σικελική καταστροφή, συμμετείχε στο σώμα των προβούλων, το οποίο επρόκειτο να πάρει αποφάσεις για μια πιο αυστηρή διοίκηση της πολιτείας. Δεν έφυγε ποτέ από την Αθήνα, παρά μόνο όταν αυτό επιβαλλόταν από τα αξιώματά του.
Οι πηγές τον χαρακτηρίζουν φιλαθήναιον και φιλαθηναιότατον, στοιχείο που δείχνει την αγάπη του για τη γενέτειρά του. Στο φιλικό του κύκλο ανήκαν όλα τα γνωστά ονόματα της τέχνης και της πολιτικής, μεταξύ των οποίων και ο Περικλής.
Ο Σοφοκλής έγραψε γύρω στα 120 έργα, από τα οποία σώζονται ακέραιες 7 τραγωδίες και αποσπασματικά ένα σατυρικό δράμα. Ο ποιητής εισήγαγε στην τραγωδία σημαντικές καινοτομίες: αύξησε τον αριθμό των χορευτών από 12 σε 15, οι υποκριτές έγιναν 3 και δεν αντλούσε το περιεχόμενο της τριλογίας από τον ίδιο μύθο, όπως ο Αισχύλος.
Το έργο του ποιητή διαπνέεται από τις εμπειρίες της ζωής ενός περίπου αιώνα, και μάλιστα ενός αιώνα γεμάτου από αντιφάσεις και αντιθέσεις.
Η πόλη ως πολιτική μονάδα έχει πλέον εδραιωθεί. Ο Σοφοκλής, αντίθετα από τον Αισχύλο, ασχολήθηκε κυρίως με τα προβλήματα που είχαν προκύψει από τη σχέση του πολίτη ως ατόμου με την πόλη. Δεν περιορίστηκε στην απλή παράθεση τέτοιων προβλημάτων, αλλά πρότεινε και λύσεις.
Στα πρώτα έργα του κυριαρχεί η διαπίστωση ότι η άνευ όρων δράση του ατόμου έχει μεν πλεονεκτήματα, όμως η συμβίωση είναι δυνατή μόνον όταν η δράση περιορίζεται. Αυτό επιτυγχάνεται μόνο μέσω των νόμων της πολιτείας.
Στα τελευταία έργα του κυριαρχεί η αντίληψη ότι τα προβλήματα λύνονται μόνο όταν υπάρχει διάθεση διαλόγου και συμβιβασμού. Aρνείται πάντως την τάση του αναχωρητισμού από τη δημόσια ζωή, μια τάση που άρχισε να παρουσιάζεται στην αθηναϊκή κοινωνία κυρίως μέσα από την εμπειρία του Πελοποννησιακού πολέμου, η οποία απασχόλησε τον Ευριπίδη.
Οι σωζόμενες τραγωδίες του Σοφοκλή είναι:
Αίας (στη δεκαετία 460-50)
Αντιγόνη (μάλλον το 442)
Τραχίνιαι (μάλλον το 438)
Οιδίπους τύραννος (434 ή 432)
"Ο Απόλλωνας ήταν , ο Απόλλωνας , φίλοι , που τελείωσε αυτά τα φριχτά, τα φριχτά μου τα πάθη. Μα τα μάτια , κανενός άλλου χέρι , παρά μόνος μου , ο έρμος , τα χτύπησα, μόνος. Γιατί πια τι χρειαζόταν να βλέπω, όταν τίποτα δεν είχα να δω, που να μου ήταν γλυκό να το βλέπω ;"
Κόμμος (Οιδίπους Τύραννος)
Ο Σοφοκλής γεννήθηκε γύρω στα 497/6 και πέθανε το 406 π.Χ., έζησε δηλαδή όλα τα γεγονότα του 5ου αιώνα π.Χ. Καταγόταν από αριστοκρατική και πλούσια οικογένεια της Αθήνας και έτσι είχε τη δυνατότητα πλατιάς παιδείας.
Κατέλαβε τα αξιώματα του ελληνοταμία, του στρατηγού και το 413, μετά τη σικελική καταστροφή, συμμετείχε στο σώμα των προβούλων, το οποίο επρόκειτο να πάρει αποφάσεις για μια πιο αυστηρή διοίκηση της πολιτείας. Δεν έφυγε ποτέ από την Αθήνα, παρά μόνο όταν αυτό επιβαλλόταν από τα αξιώματά του.
Οι πηγές τον χαρακτηρίζουν φιλαθήναιον και φιλαθηναιότατον, στοιχείο που δείχνει την αγάπη του για τη γενέτειρά του. Στο φιλικό του κύκλο ανήκαν όλα τα γνωστά ονόματα της τέχνης και της πολιτικής, μεταξύ των οποίων και ο Περικλής.
Ο Σοφοκλής έγραψε γύρω στα 120 έργα, από τα οποία σώζονται ακέραιες 7 τραγωδίες και αποσπασματικά ένα σατυρικό δράμα. Ο ποιητής εισήγαγε στην τραγωδία σημαντικές καινοτομίες: αύξησε τον αριθμό των χορευτών από 12 σε 15, οι υποκριτές έγιναν 3 και δεν αντλούσε το περιεχόμενο της τριλογίας από τον ίδιο μύθο, όπως ο Αισχύλος.
Το έργο του ποιητή διαπνέεται από τις εμπειρίες της ζωής ενός περίπου αιώνα, και μάλιστα ενός αιώνα γεμάτου από αντιφάσεις και αντιθέσεις.
Η πόλη ως πολιτική μονάδα έχει πλέον εδραιωθεί. Ο Σοφοκλής, αντίθετα από τον Αισχύλο, ασχολήθηκε κυρίως με τα προβλήματα που είχαν προκύψει από τη σχέση του πολίτη ως ατόμου με την πόλη. Δεν περιορίστηκε στην απλή παράθεση τέτοιων προβλημάτων, αλλά πρότεινε και λύσεις.
Στα πρώτα έργα του κυριαρχεί η διαπίστωση ότι η άνευ όρων δράση του ατόμου έχει μεν πλεονεκτήματα, όμως η συμβίωση είναι δυνατή μόνον όταν η δράση περιορίζεται. Αυτό επιτυγχάνεται μόνο μέσω των νόμων της πολιτείας.
Στα τελευταία έργα του κυριαρχεί η αντίληψη ότι τα προβλήματα λύνονται μόνο όταν υπάρχει διάθεση διαλόγου και συμβιβασμού. Aρνείται πάντως την τάση του αναχωρητισμού από τη δημόσια ζωή, μια τάση που άρχισε να παρουσιάζεται στην αθηναϊκή κοινωνία κυρίως μέσα από την εμπειρία του Πελοποννησιακού πολέμου, η οποία απασχόλησε τον Ευριπίδη.
Οι σωζόμενες τραγωδίες του Σοφοκλή είναι:
Αίας (στη δεκαετία 460-50)
Αντιγόνη (μάλλον το 442)
Τραχίνιαι (μάλλον το 438)
Οιδίπους τύραννος (434 ή 432)
Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2009
Ευριπίδης (485 π.Χ.)
Ευριπίδης (485 π.Χ.)
"Το θεό αυτόν όποιος και να’ ναι δέξου τον στην πόλη βασιλιά. Είναι μεγάλος θεός. Σε όλα μεγάλος και κείνο μεγάλο είναι που λενε έδωσε το κρασί που σβήνει τα μεράκια, και το κρασί όταν λείπει βασιλιά λείπει τότε και ο έρωτας και καμία χαρά δεν είναι."
(Βάκχαι)
Ο Ευριπίδης είναι ο ποιητής που έδωσε νέα πνοή και διάσταση στην τραγωδία.
Ο Ευριπίδης γεννήθηκε γύρω στο 485 π.Χ. και ανήκει στη γενιά η οποία γνώριζε τα κατορθώματα των Μηδικών από τις διηγήσεις των γονιών τους.
Οι γονείς του κατάγονταν από τον αττικό δήμο Φλυή, ο ποιητής όμως γεννήθηκε στο πατρικό του κτήμα στη Σαλαμίνα.
Η κωμωδία παρουσίαζε τον πατέρα του ποιητή μπακάλη και τη μητέρα του μανάβισσα. Οι πηγές δεν αναφέρουν καμία συμμετοχή του στα κοινά.
Το 408 πήγε στην αυλή του Aρχέλαου στην Πέλλα, όπου και πέθανε το 406 π.χ.. Στην Αθήνα έφτασε η αναγγελία του θανάτου του λίγο πριν από τα Μεγάλα Διονύσια και λέγεται ότι ο Σοφοκλής εμφανίστηκε στον προάγωνα ντυμένος με πένθιμη στολή, παρουσίασε δε το χορό και τους ηθοποιούς χωρίς στεφάνια. Προς τιμήν του στο δρόμο προς τον Πειραιά στήθηκε κενοτάφιο.
Από τα περίπου 90 έργα του Ευριπίδη έχουν διασωθεί 19, από τα οποία ο Ρήσος θεωρείται νόθο. Σε αντίθεση με τους δύο άλλους τραγικούς, κέρδισε όσο ζούσε μόνο τέσσερις φορές το πρώτο βραβείο και άλλη μια φορά μετά το θάνατό του. Υπήρξε όμως ο αγαπημένος ποιητής των μεταγενέστερων γενεών, γι' αυτό άλλωστε διασώθηκαν και τα περισσότερα παπυρικά κείμενα με αντίγραφα έργων του, σε σχέση με τους άλλους τραγικούς.
Όπως και οι άλλοι τραγικοί έτσι και ο Ευριπίδης δίνει το προσωπικό του στίγμα με ιδιαιτερότητες και καινοτομίες στα έργα του. Χαρακτηριστικός είναι ο πρόλογος σε μορφή μονολόγου, ο οποίος χρησιμεύει για να κατατοπίσει το θεατή στην προϊστορία της δράσης και να δείξει τις επεμβάσεις του ποιητή στο μύθο.
Ιδιαίτερα μεγάλο βάρος δίνει ο Ευριπίδης στη λογομαχία (αγών), που ζωντανεύει αντίστοιχες σκηνές των δικαστηρίων. Mια βασική καινοτομία του είναι η χρησιμοποίηση του από μηχανής θεού, ο οποίος εμφανίζεται από ψηλά και δίνει τη λύση στην τραγωδία.
Ο Ευριπίδης δημιούργησε το έργο του μέσα στο χάος που έφερε η πολιτική της Αθήνας κατά την περίοδο του Πελοποννησιακού πολέμου. Oξυδερκής παρατηρητής και πολίτης με αγάπη προς την πόλη του, αντιμετώπιζε την πολιτική δράση κατά τη διάρκεια του πολέμου κριτικά και διαπίστωνε ότι αυτή οδηγεί στην καταστροφή των δρώντων, δηλαδή της Αθήνας, μιας και αυτή ως δρων υποκείμενο υπερέβη όλους τους ηθικούς κανόνες.
Στο τελευταίο στάδιο του πολέμου ο ποιητής διαπίστωσε ότι όλο το αθηναϊκό σύστημα, η πόλις, τραντάχτηκε: καθένας βρισκόταν κάτω από κάποια αναγκαιότητα, με αποτέλεσμα έναν τρόπο δράσης που οδηγούσε σε μεγαλύτερη α-ταξία. Μέσα στην αταξία της εποχής του ο Ευριπίδης συνέλαβε την αρχή "μέτρον πάντων άνθρωπος" σε όλες της τις εκφάνσεις, την οποία και διατύπωσε στις τραγωδίες του.
Έργα του, όπως η Μήδεια και η Εκάβη, δείχνουν ότι η τραγωδία αρχίζει να χάνει την υπερβατική της λειτουργικότητα. Στις δύο αυτές τραγωδίες διατυπώνεται κριτική στις υπάρχουσες πρακτικές, αλλά δεν προσφέρεται καμία εναλλακτική λύση.
Tο πρόβλημα αυτό θα ξεπεραστεί με την εμφάνιση της φιλοσοφίας, που στοχεύει στο πολιτικό και ηθικό δραν και αναζητεί αρχές, οι οποίες να είναι ανώτερες από αυτές που ισχύουν στην πόλη: το υπερβατικό αντικαθίσταται από το υπερβατολογικό.
"Το θεό αυτόν όποιος και να’ ναι δέξου τον στην πόλη βασιλιά. Είναι μεγάλος θεός. Σε όλα μεγάλος και κείνο μεγάλο είναι που λενε έδωσε το κρασί που σβήνει τα μεράκια, και το κρασί όταν λείπει βασιλιά λείπει τότε και ο έρωτας και καμία χαρά δεν είναι."
(Βάκχαι)
Ο Ευριπίδης είναι ο ποιητής που έδωσε νέα πνοή και διάσταση στην τραγωδία.
Ο Ευριπίδης γεννήθηκε γύρω στο 485 π.Χ. και ανήκει στη γενιά η οποία γνώριζε τα κατορθώματα των Μηδικών από τις διηγήσεις των γονιών τους.
Οι γονείς του κατάγονταν από τον αττικό δήμο Φλυή, ο ποιητής όμως γεννήθηκε στο πατρικό του κτήμα στη Σαλαμίνα.
Η κωμωδία παρουσίαζε τον πατέρα του ποιητή μπακάλη και τη μητέρα του μανάβισσα. Οι πηγές δεν αναφέρουν καμία συμμετοχή του στα κοινά.
Το 408 πήγε στην αυλή του Aρχέλαου στην Πέλλα, όπου και πέθανε το 406 π.χ.. Στην Αθήνα έφτασε η αναγγελία του θανάτου του λίγο πριν από τα Μεγάλα Διονύσια και λέγεται ότι ο Σοφοκλής εμφανίστηκε στον προάγωνα ντυμένος με πένθιμη στολή, παρουσίασε δε το χορό και τους ηθοποιούς χωρίς στεφάνια. Προς τιμήν του στο δρόμο προς τον Πειραιά στήθηκε κενοτάφιο.
Από τα περίπου 90 έργα του Ευριπίδη έχουν διασωθεί 19, από τα οποία ο Ρήσος θεωρείται νόθο. Σε αντίθεση με τους δύο άλλους τραγικούς, κέρδισε όσο ζούσε μόνο τέσσερις φορές το πρώτο βραβείο και άλλη μια φορά μετά το θάνατό του. Υπήρξε όμως ο αγαπημένος ποιητής των μεταγενέστερων γενεών, γι' αυτό άλλωστε διασώθηκαν και τα περισσότερα παπυρικά κείμενα με αντίγραφα έργων του, σε σχέση με τους άλλους τραγικούς.
Όπως και οι άλλοι τραγικοί έτσι και ο Ευριπίδης δίνει το προσωπικό του στίγμα με ιδιαιτερότητες και καινοτομίες στα έργα του. Χαρακτηριστικός είναι ο πρόλογος σε μορφή μονολόγου, ο οποίος χρησιμεύει για να κατατοπίσει το θεατή στην προϊστορία της δράσης και να δείξει τις επεμβάσεις του ποιητή στο μύθο.
Ιδιαίτερα μεγάλο βάρος δίνει ο Ευριπίδης στη λογομαχία (αγών), που ζωντανεύει αντίστοιχες σκηνές των δικαστηρίων. Mια βασική καινοτομία του είναι η χρησιμοποίηση του από μηχανής θεού, ο οποίος εμφανίζεται από ψηλά και δίνει τη λύση στην τραγωδία.
Ο Ευριπίδης δημιούργησε το έργο του μέσα στο χάος που έφερε η πολιτική της Αθήνας κατά την περίοδο του Πελοποννησιακού πολέμου. Oξυδερκής παρατηρητής και πολίτης με αγάπη προς την πόλη του, αντιμετώπιζε την πολιτική δράση κατά τη διάρκεια του πολέμου κριτικά και διαπίστωνε ότι αυτή οδηγεί στην καταστροφή των δρώντων, δηλαδή της Αθήνας, μιας και αυτή ως δρων υποκείμενο υπερέβη όλους τους ηθικούς κανόνες.
Στο τελευταίο στάδιο του πολέμου ο ποιητής διαπίστωσε ότι όλο το αθηναϊκό σύστημα, η πόλις, τραντάχτηκε: καθένας βρισκόταν κάτω από κάποια αναγκαιότητα, με αποτέλεσμα έναν τρόπο δράσης που οδηγούσε σε μεγαλύτερη α-ταξία. Μέσα στην αταξία της εποχής του ο Ευριπίδης συνέλαβε την αρχή "μέτρον πάντων άνθρωπος" σε όλες της τις εκφάνσεις, την οποία και διατύπωσε στις τραγωδίες του.
Έργα του, όπως η Μήδεια και η Εκάβη, δείχνουν ότι η τραγωδία αρχίζει να χάνει την υπερβατική της λειτουργικότητα. Στις δύο αυτές τραγωδίες διατυπώνεται κριτική στις υπάρχουσες πρακτικές, αλλά δεν προσφέρεται καμία εναλλακτική λύση.
Tο πρόβλημα αυτό θα ξεπεραστεί με την εμφάνιση της φιλοσοφίας, που στοχεύει στο πολιτικό και ηθικό δραν και αναζητεί αρχές, οι οποίες να είναι ανώτερες από αυτές που ισχύουν στην πόλη: το υπερβατικό αντικαθίσταται από το υπερβατολογικό.
Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2009
Αριστοφάνης (450 π.χ.)
Αριστοφάνης (450 π.χ.)
Πρόβουλος: Και βέβαια κι εγώ αυτό να πρωτομάθω (θέλω) μα το Δία. Γιατί θεοκλειστήκατε και βάλατε αμπάρες ;
Λυσιστράτη: Για τα λεφτά. Να μην ξοδεύετε και πολεμάτε.
Πρόβουλος: Για τα λεφτά πολεμούμε ;
Λυσιστράτη: Κι ο πόλεμος και όλα τα σκατά για τα λεφτά (γίνονται) και να’ χει να μπορεί ο Πίνδαρος να κλέβει και να μασούν οι ανακριτές. Μα τώρα να κουρεύονται, χρήματα δεν βλέπουν.
( Λυσιστράτη )
Ο Αριστοφάνης καταγόταν από το δήμο Kυδαθηναίων.Το έτος γέννησης του δεν είναι γνωστό. Υπολογίζετε ότι ο ποιητής ήρθε στην ζωή περίπου το 450 Π.Χ.
Η αρχή της ποιητικής του δημιουργίας συμπίπτει με τα πρώτα χρόνια της κηρύξεως του πελοποννησιακού πολέμου, καλύπτει όλη τη διάρκεια του και συνεχίζεται μερικά ακόμα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, γεγονός που σήμανε την πτώση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας (431-404 Π.Χ.).
Οι Αλεξανδρινοί απέδιδαν στον Aριστοφάνη 40 έργα. Ως εμάς έφτασαν 11 έργα. Επανειλημμένα βρέθηκε αντιμέτωπος με το σύγχρονό του Εύπολι, ο οποίος μάλιστα τον κέρδισε παίρνοντας το πρώτο βραβείο με τους Κόλακες, ενώ ο Αριστοφάνης με την Ειρήνη περιορίστηκε στο δεύτερο.
Τα θέματα που κυρίως απασχόλησαν τον Αριστοφάνη πηγάζουν από τα προβλήματα που απασχολούσαν την Αθήνα στη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου. Επιγραμματικά αυτά είναι η ειρήνη, η δημοκρατία, οι νέες φιλοσοφικές ιδέες και τέλος η οικονομική, κοινωνική και ηθική κρίση της αθηναϊκής κοινωνίας, θέματα με τα οποία ασχολήθηκε και ο Θουκυδίδης.
Αρκεί όμως να συγκρίνει κανείς την κριτική που ασκεί ο Θουκυδίδης στον Κλέωνα με εκείνη του Αριστοφάνη, για να αντιληφθεί τη διαφορά τους: Ο Θουκυδίδης έγραφε για τους μελλοντικούς αναγνώστες, ο Αριστοφάνης για το σύγχρονό του κοινό.
Η πολιτική τοποθέτηση του Αριστοφάνη έχει απασχολήσει, όπως είναι φυσικό, επανειλημμένα την έρευνα και μεταξύ των ερευνητών βρίσκονται εκπρόσωποι όλων των τάσεων. Σύγκριση των έργων του Αριστοφάνη με άλλα έργα της εποχής δείχνει ότι γίνονταν συζητήσεις γύρω από τα θέματα που απασχολούσαν τον ποιητή και ότι αντιμετωπίζονταν με διαφορετικό τρόπο από τον κάθε συγγραφέα, ο οποίος εκπροσωπούσε σίγουρα τις διαφορετικές τάσεις μέσα στο σώμα των πολιτών.
Και η κωμωδία, όπως και η τραγωδία, υπηρετούσε τον παιδευτικό χαρακτήρα του θεάτρου και τον υπερβατικό του ρόλο. Για να το πετύχει αυτό η κωμωδία, να προβάλλει δηλαδή τα προβλήματα, ώστε μέσα από τη συνειδητοποίησή τους να βρεθεί λύση, τα παρουσίαζε στην πιο ακραία τους μορφή.
Με βάση αυτά θα πρέπει να είναι κανένας επιφυλακτικός στην κρίση του για τις πολιτικές πεποιθήσεις του Aριστοφάνη. Σίγουρα διαφαίνεται από τα έργα του ότι θεωρούσε καταστρεπτικό τον Πελοποννησιακό πόλεμο, επικίνδυνο τον Κλέωνα, προβληματική την εξέλιξη της δημοκρατίας. Kατά πόσο όμως ήταν υποστηρικτής της ολιγαρχίας και πολέμιος των νέων φιλοσοφικών τάσεων, θα παραμείνει αδιευκρίνιστο.
Έργα του Αριστοφάνη:
Αχαρνής (425)
Ιππής (424)
Ειρήνη (421)
Λυσιστράτη (411)
Νεφέλαι (423)
Σφήκες (422)
Όρνιθες (414)
Θεσμοφοριάζουσαι (411)
Βάτραχοι (405)
Eκκλησιάζουσαι (392)
Πλούτος (388).
Πρόβουλος: Και βέβαια κι εγώ αυτό να πρωτομάθω (θέλω) μα το Δία. Γιατί θεοκλειστήκατε και βάλατε αμπάρες ;
Λυσιστράτη: Για τα λεφτά. Να μην ξοδεύετε και πολεμάτε.
Πρόβουλος: Για τα λεφτά πολεμούμε ;
Λυσιστράτη: Κι ο πόλεμος και όλα τα σκατά για τα λεφτά (γίνονται) και να’ χει να μπορεί ο Πίνδαρος να κλέβει και να μασούν οι ανακριτές. Μα τώρα να κουρεύονται, χρήματα δεν βλέπουν.
( Λυσιστράτη )
Ο Αριστοφάνης καταγόταν από το δήμο Kυδαθηναίων.Το έτος γέννησης του δεν είναι γνωστό. Υπολογίζετε ότι ο ποιητής ήρθε στην ζωή περίπου το 450 Π.Χ.
Η αρχή της ποιητικής του δημιουργίας συμπίπτει με τα πρώτα χρόνια της κηρύξεως του πελοποννησιακού πολέμου, καλύπτει όλη τη διάρκεια του και συνεχίζεται μερικά ακόμα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, γεγονός που σήμανε την πτώση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας (431-404 Π.Χ.).
Οι Αλεξανδρινοί απέδιδαν στον Aριστοφάνη 40 έργα. Ως εμάς έφτασαν 11 έργα. Επανειλημμένα βρέθηκε αντιμέτωπος με το σύγχρονό του Εύπολι, ο οποίος μάλιστα τον κέρδισε παίρνοντας το πρώτο βραβείο με τους Κόλακες, ενώ ο Αριστοφάνης με την Ειρήνη περιορίστηκε στο δεύτερο.
Τα θέματα που κυρίως απασχόλησαν τον Αριστοφάνη πηγάζουν από τα προβλήματα που απασχολούσαν την Αθήνα στη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου. Επιγραμματικά αυτά είναι η ειρήνη, η δημοκρατία, οι νέες φιλοσοφικές ιδέες και τέλος η οικονομική, κοινωνική και ηθική κρίση της αθηναϊκής κοινωνίας, θέματα με τα οποία ασχολήθηκε και ο Θουκυδίδης.
Αρκεί όμως να συγκρίνει κανείς την κριτική που ασκεί ο Θουκυδίδης στον Κλέωνα με εκείνη του Αριστοφάνη, για να αντιληφθεί τη διαφορά τους: Ο Θουκυδίδης έγραφε για τους μελλοντικούς αναγνώστες, ο Αριστοφάνης για το σύγχρονό του κοινό.
Η πολιτική τοποθέτηση του Αριστοφάνη έχει απασχολήσει, όπως είναι φυσικό, επανειλημμένα την έρευνα και μεταξύ των ερευνητών βρίσκονται εκπρόσωποι όλων των τάσεων. Σύγκριση των έργων του Αριστοφάνη με άλλα έργα της εποχής δείχνει ότι γίνονταν συζητήσεις γύρω από τα θέματα που απασχολούσαν τον ποιητή και ότι αντιμετωπίζονταν με διαφορετικό τρόπο από τον κάθε συγγραφέα, ο οποίος εκπροσωπούσε σίγουρα τις διαφορετικές τάσεις μέσα στο σώμα των πολιτών.
Και η κωμωδία, όπως και η τραγωδία, υπηρετούσε τον παιδευτικό χαρακτήρα του θεάτρου και τον υπερβατικό του ρόλο. Για να το πετύχει αυτό η κωμωδία, να προβάλλει δηλαδή τα προβλήματα, ώστε μέσα από τη συνειδητοποίησή τους να βρεθεί λύση, τα παρουσίαζε στην πιο ακραία τους μορφή.
Με βάση αυτά θα πρέπει να είναι κανένας επιφυλακτικός στην κρίση του για τις πολιτικές πεποιθήσεις του Aριστοφάνη. Σίγουρα διαφαίνεται από τα έργα του ότι θεωρούσε καταστρεπτικό τον Πελοποννησιακό πόλεμο, επικίνδυνο τον Κλέωνα, προβληματική την εξέλιξη της δημοκρατίας. Kατά πόσο όμως ήταν υποστηρικτής της ολιγαρχίας και πολέμιος των νέων φιλοσοφικών τάσεων, θα παραμείνει αδιευκρίνιστο.
Έργα του Αριστοφάνη:
Αχαρνής (425)
Ιππής (424)
Ειρήνη (421)
Λυσιστράτη (411)
Νεφέλαι (423)
Σφήκες (422)
Όρνιθες (414)
Θεσμοφοριάζουσαι (411)
Βάτραχοι (405)
Eκκλησιάζουσαι (392)
Πλούτος (388).
Αισχύλος (525 π.Χ.)
Αισχύλος (525 π.Χ.)
"Εύκολο είναι για κείνον πόχει όξω το πόδι απ’ τα δεινά να δίνει συμβουλές κι ορμήνειες στο δυστυχή μα εγώ τα γνώριζα όλα τούτα Ήθελα κι έφταιξα – ήθελα! και δεν τ’ αρνούμαι για να βοηθήσω τους θνητούς, βρήκα εγώ πόνους και πάθια."
( Προμηθέας Δεσμώτης )
Ο Αισχύλος υπήρξε ένας από τους τρεις μεγάλους θεατρικούς ποιητές της Αθήνας, σημαντική στάθηκε η συμβολή του στην εξέλιξη της δραματικής τέχνης, η προέλευση της οποίας είναι διονυσιακή.
Γεννήθηκε το 525 π.Χ. στην Ελευσίνα και πέθανε στη Γέλα της Σικελίας το 456 π.Χ. Καταγόταν από παλιά αριστοκρατική οικογένεια του δήμου Ελευσίνας και είχε κοινωνικές επαφές με πολλούς από τους εξέχοντες ποιητές της εποχής, όπως τον Πίνδαρο, το Σιμωνίδη και άλλους.
Πήρε μέρος στη μάχη του Μαραθώνα και στη ναυμαχία της Σαλαμίνας. Δύο φορές τουλάχιστον επισκέφθηκε τις Συρακούσες, προσκεκλημένος του τυράννου της πόλης Ιέρωνα.
Τα πρώτα έργα του χρονολογούνται το 499 π.Χ. Υπολογίζεται ότι έγραψε 90 έργα περίπου, από τα οποία άλλων γνωρίζουμε μόνον τους τίτλους, μερικών σώθηκαν και αποσπάσματα, ολόκληρες όμως έχουν φτάσει ως εμάς 7 τραγωδίες, εκ των οποίων μόνο μία τριλογία.
Με 13 έργα του κέρδισε την πρώτη νίκη από τις οποίες την πρώτη το 486 π.χ.
Ο Αισχύλος έγραφε τετραλογίες, τα μέρη των οποίων αποτελούσαν μια θεματική ενότητα. Οι τρεις τραγωδίες, τριλογία, παρμένες από τον ίδιο μυθικό κύκλο, είχαν μια εσωτερική χρονική συνέχεια. Το σατυρικό δράμα αποτελούσε συχνά μια ευχάριστη θεματικά αντίθεση.
Σημαντική ήταν για την εξέλιξη της τραγωδίας η προσθήκη από τον Αισχύλο και δεύτερου ηθοποιού, γιατί έτσι δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στα διαλογικά μέρη. Ο ρόλος του χορού όμως παρέμεινε ουσιαστικός, δεν περιοριζόταν δηλαδή μόνο στο σχολιασμό των γεγονότων, αλλά και συμμετείχε στην εξέλιξή τους.
Ο Αισχύλος έζησε σε μια εποχή σημαντικών αλλαγών στην Αθήνα. Οι εμπειρίες από την απρόβλεπτη νίκη κατά των Περσών οδήγησαν σε ταχύτατες πολιτικές καινοτομίες, σημαντικότερη από τις οποίες ήταν σίγουρα η καθιέρωση της πόλεως ως χώρου δράσης και καταξίωσης των πολιτών.
Η πόλης για τον Αισχύλο, όπως και για το Σοφοκλή και τον Hρόδοτο, αποτελούσε το χώρο όπου απορροφιόνταν όλες οι αντιθέσεις της καθημερινότητας, στις οποίες ήταν εκτεθειμένοι οι άνθρωποι. Σ' αυτήν την αντίληψη οι θεϊκές, οι ανθρώπινες και οι φυσικές δυνάμεις βρίσκονται σε μια διαρκή αντιπαλότητα, με αποτέλεσμα το άτομο που πρέπει να αποφασίσει πριν δράσει να βρίσκεται σε συνεχή αμηχανία.
Η θέση του Αισχύλου είναι ότι η πόλης αποτελεί το μοναδικό επικοινωνιακό χώρο, μέσα στον οποίο μπορεί να επικρατήσει η τάξη. Με το έργο του, όπως δείχνει η Ορέστεια, η μοναδική τριλογία που διασώθηκε, ο ποιητής βοηθάει το θεατή να αντικειμενικοποιήσει και να κατανοήσει την πραγματικότητα της εποχής του.
Οι σωζόμενες τραγωδίες είναι:
Πέρσαι (472)
Επτά επί Θήβαις (467)
Ικέτιδες (465)
Oρέστεια (Αγαμέμνων, Χοηφόροι, Ευμένιδες) (458)
Προμηθεύς Δεσμώτης (;)
"Εύκολο είναι για κείνον πόχει όξω το πόδι απ’ τα δεινά να δίνει συμβουλές κι ορμήνειες στο δυστυχή μα εγώ τα γνώριζα όλα τούτα Ήθελα κι έφταιξα – ήθελα! και δεν τ’ αρνούμαι για να βοηθήσω τους θνητούς, βρήκα εγώ πόνους και πάθια."
( Προμηθέας Δεσμώτης )
Ο Αισχύλος υπήρξε ένας από τους τρεις μεγάλους θεατρικούς ποιητές της Αθήνας, σημαντική στάθηκε η συμβολή του στην εξέλιξη της δραματικής τέχνης, η προέλευση της οποίας είναι διονυσιακή.
Γεννήθηκε το 525 π.Χ. στην Ελευσίνα και πέθανε στη Γέλα της Σικελίας το 456 π.Χ. Καταγόταν από παλιά αριστοκρατική οικογένεια του δήμου Ελευσίνας και είχε κοινωνικές επαφές με πολλούς από τους εξέχοντες ποιητές της εποχής, όπως τον Πίνδαρο, το Σιμωνίδη και άλλους.
Πήρε μέρος στη μάχη του Μαραθώνα και στη ναυμαχία της Σαλαμίνας. Δύο φορές τουλάχιστον επισκέφθηκε τις Συρακούσες, προσκεκλημένος του τυράννου της πόλης Ιέρωνα.
Τα πρώτα έργα του χρονολογούνται το 499 π.Χ. Υπολογίζεται ότι έγραψε 90 έργα περίπου, από τα οποία άλλων γνωρίζουμε μόνον τους τίτλους, μερικών σώθηκαν και αποσπάσματα, ολόκληρες όμως έχουν φτάσει ως εμάς 7 τραγωδίες, εκ των οποίων μόνο μία τριλογία.
Με 13 έργα του κέρδισε την πρώτη νίκη από τις οποίες την πρώτη το 486 π.χ.
Ο Αισχύλος έγραφε τετραλογίες, τα μέρη των οποίων αποτελούσαν μια θεματική ενότητα. Οι τρεις τραγωδίες, τριλογία, παρμένες από τον ίδιο μυθικό κύκλο, είχαν μια εσωτερική χρονική συνέχεια. Το σατυρικό δράμα αποτελούσε συχνά μια ευχάριστη θεματικά αντίθεση.
Σημαντική ήταν για την εξέλιξη της τραγωδίας η προσθήκη από τον Αισχύλο και δεύτερου ηθοποιού, γιατί έτσι δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στα διαλογικά μέρη. Ο ρόλος του χορού όμως παρέμεινε ουσιαστικός, δεν περιοριζόταν δηλαδή μόνο στο σχολιασμό των γεγονότων, αλλά και συμμετείχε στην εξέλιξή τους.
Ο Αισχύλος έζησε σε μια εποχή σημαντικών αλλαγών στην Αθήνα. Οι εμπειρίες από την απρόβλεπτη νίκη κατά των Περσών οδήγησαν σε ταχύτατες πολιτικές καινοτομίες, σημαντικότερη από τις οποίες ήταν σίγουρα η καθιέρωση της πόλεως ως χώρου δράσης και καταξίωσης των πολιτών.
Η πόλης για τον Αισχύλο, όπως και για το Σοφοκλή και τον Hρόδοτο, αποτελούσε το χώρο όπου απορροφιόνταν όλες οι αντιθέσεις της καθημερινότητας, στις οποίες ήταν εκτεθειμένοι οι άνθρωποι. Σ' αυτήν την αντίληψη οι θεϊκές, οι ανθρώπινες και οι φυσικές δυνάμεις βρίσκονται σε μια διαρκή αντιπαλότητα, με αποτέλεσμα το άτομο που πρέπει να αποφασίσει πριν δράσει να βρίσκεται σε συνεχή αμηχανία.
Η θέση του Αισχύλου είναι ότι η πόλης αποτελεί το μοναδικό επικοινωνιακό χώρο, μέσα στον οποίο μπορεί να επικρατήσει η τάξη. Με το έργο του, όπως δείχνει η Ορέστεια, η μοναδική τριλογία που διασώθηκε, ο ποιητής βοηθάει το θεατή να αντικειμενικοποιήσει και να κατανοήσει την πραγματικότητα της εποχής του.
Οι σωζόμενες τραγωδίες είναι:
Πέρσαι (472)
Επτά επί Θήβαις (467)
Ικέτιδες (465)
Oρέστεια (Αγαμέμνων, Χοηφόροι, Ευμένιδες) (458)
Προμηθεύς Δεσμώτης (;)
Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2009
Όμηρος
Όμηρος
Αχιλλέας: "Οδυσσέα, για το θάνατο μη με παρηγορήσεις θα’ θελα να’ μαι χωρικός και να ξενοδουλεύω σε αφέντη δίχως κτήματα, που’ ναι το βίος του λίγο παρά να βασιλεύω εδώ στους πεθαμένους όλους "
Ραψωδία λ στιχ. 494 – 497
Ο Όμηρος χρησιμοποίησε αριστοτεχνικά το Ελληνικό Αλφάβητο, για να καταγράψει, για πρώτη φορά στην ιστορία του Ελληνικού πολιτισμού, την προφορική ως τότε ηρωική ποίηση, που με ιδιαίτερη μαεστρία μετέδιδαν από γενιά σε γενιά επαγγελματίες τραγουδιστές, οι αοιδοί.
Η τέχνη τους, που ανάγεται στα Μυκηναϊκά χρόνια εξυμνεί τα κατορθώματα των μεγάλων σύγχρονων βασιλιάδων (1180 πχ. Αρχίζει η παρακμή του Μυκηναϊκού πολιτισμού).
Αυτή την προφορική παράδοση κληρονόμησε ο Όμηρος τέσσερις αιώνες αργότερα, όταν οι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες, στον ελληνικό χώρο, επέτρεψαν τη διάδοση της Ελληνικής Γραφής. Στο σημείο αυτό βρίσκεται η σπουδαιότητα της Ομηρικής δημιουργίας: ενώνει και συνδυάζει στοιχεία από τον Μυκηναϊκό κόσμο με εκείνα από τη γεωμετρική εποχή στην οποία ανήκει, παρουσιάζοντας την πολιτική και κοινωνική οργάνωση, τα ήθη και τα έθιμα, τον υλικό και πνευματικό πολιτισμό του 8ου π.χ. αιώνα.
Από την εποχή που περιγράφει τον χωρίζουνε περίπου τετρακόσια χρόνια! Αν μάλιστα, προσθέσουμε την προσφορά του στη συγκέντρωση και καταγραφή της Ελληνικής Μυθολογίας, θα διαπιστώσουμε την καταλυτική επίδραση του Ομήρου στην τέχνη των Δραματικών ποιητών, το θέατρο. Είναι ο τολμηρός καινοτόμος, που δεν ακολουθεί την χρονολογική σειρά των γεγονότων του Τρωικού πολέμου στα δυο έπη, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, αλλά, με σκηνοθετικά τεχνάσματα, συνθέτει δυο από τα αρχαιότερα και ωραιότερα και μυθιστορήματα της παγκόσμιας Λογοτεχνίας (σε μορφή ποιητική).
Να γιατί η παιδευτική αξία του Ομήρου απλώνεται σε τρία επίπεδα: στη σχολική εκπαίδευση, αφού ήδη από τον 6ο αιώνα ο Όμηρος γίνεται σχολικό βιβλίο, από το οποίο διδάσκεται η ανάγνωση και γραφή στους Έλληνες μαθητές. Αλλά και οι Ρωμαίοι μαθητές διδάσκονταν τα Ομηρικά Έπη, δεδομένου ότι η Οδύσσεια είναι το πρώτο έργο, που μεταφράστηκε στα λατινικά από τον Λίβιο Ανδρόνικο, που ήταν Έλληνας από τον Τάραντα, τον 3ο π.χ. αιώνα. Στήθηκαν έτσι τα θεμέλια της Λατινικής Λογοτεχνίας.
Τον 2ο π.χ. αιώνα θα μεταφραστεί η Ιλιάδα, ενώ 25χρονια, περίπου, πριν από τη γέννηση του Χριστού, ο Βιργίλιος, ο εθνικός ποιητής των Ρωμαίων, συνθέτει την Αινειάδα, το έπος του Ρωμαϊκού μεγαλείου, που προβάλλει την αυτοκρατορία του Αυγούστου Οκταβιανού, χρυσή εποχή της λατινικής λογοτεχνίας. Ο Βιργίλιος επηρεάζεται από τα Ομηρικά Έπη, τόσο στην τεχνική της αφήγησης και στον εκφραστικό τρόπο, όσο και στα θεματικά στοιχεία. Στο επίπεδο της εικαστικής τέχνης, ήδη από τον 7ο π.χ. αιώνα, η γλυπτική και πιο πολύ η αγγειογραφία αντλούν συχνά τα θέματα τους από τα έργα του Όμηρου. Σε επιστημονικό επίπεδο τα δυο έργα έγιναν αντικείμενο συστηματικής μελέτης, από τους Σοφιστές πρώτα, παράλληλα από τους Φιλόσοφους (π.χ. Πλάτωνα) και Ιστορικούς (π.χ. Ηρόδοτο) και στην Αλεξανδρινή εποχή, από ειδικευμένους λόγιους.
Με την αναγέννηση τα Βυζαντινά χειρόγραφα των έργων του Ομήρου βρήκαν τιμητική υποδοχή στη Δύση και επιχειρήθηκαν νέες μεταφράσεις. Στα χρόνια του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού η αναζήτηση τους συνεχίστηκε και εξαπλώθηκε.
Άλλωστε η σύγχρονη κλασσική φιλολογία ξεκίνησε με αφετηρία τον Όμηρο και τις Ομηρικές σπουδές. Ως πατρίδα του θεωρείται η Χίος ή η Σμύρνη. Ο ίδιος έζησε στην Ιωνία της Μικράς Ασίας. Πήγες αναφέρουν πως ήταν τυφλός και πως ο βοηθός του έγραφε τα λόγια που του υπαγόρευε. Πιθανόν, χάρη σ’ αυτή τη συνεργασία μπορούμε να έχουμε στα χέρια μας το Θεόπνευστο αυτό έργο. Λίγο πριν και λίγο μετά από το 2000 μ.Χ. παραμένει ακόμα αθάνατος ο Όμηρος ως προσωπικότητα ύψιστου μεγέθους, πηγή δημιουργικής γνώσης και σοφίας.
Αχιλλέας: "Οδυσσέα, για το θάνατο μη με παρηγορήσεις θα’ θελα να’ μαι χωρικός και να ξενοδουλεύω σε αφέντη δίχως κτήματα, που’ ναι το βίος του λίγο παρά να βασιλεύω εδώ στους πεθαμένους όλους "
Ραψωδία λ στιχ. 494 – 497
Ο Όμηρος χρησιμοποίησε αριστοτεχνικά το Ελληνικό Αλφάβητο, για να καταγράψει, για πρώτη φορά στην ιστορία του Ελληνικού πολιτισμού, την προφορική ως τότε ηρωική ποίηση, που με ιδιαίτερη μαεστρία μετέδιδαν από γενιά σε γενιά επαγγελματίες τραγουδιστές, οι αοιδοί.
Η τέχνη τους, που ανάγεται στα Μυκηναϊκά χρόνια εξυμνεί τα κατορθώματα των μεγάλων σύγχρονων βασιλιάδων (1180 πχ. Αρχίζει η παρακμή του Μυκηναϊκού πολιτισμού).
Αυτή την προφορική παράδοση κληρονόμησε ο Όμηρος τέσσερις αιώνες αργότερα, όταν οι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες, στον ελληνικό χώρο, επέτρεψαν τη διάδοση της Ελληνικής Γραφής. Στο σημείο αυτό βρίσκεται η σπουδαιότητα της Ομηρικής δημιουργίας: ενώνει και συνδυάζει στοιχεία από τον Μυκηναϊκό κόσμο με εκείνα από τη γεωμετρική εποχή στην οποία ανήκει, παρουσιάζοντας την πολιτική και κοινωνική οργάνωση, τα ήθη και τα έθιμα, τον υλικό και πνευματικό πολιτισμό του 8ου π.χ. αιώνα.
Από την εποχή που περιγράφει τον χωρίζουνε περίπου τετρακόσια χρόνια! Αν μάλιστα, προσθέσουμε την προσφορά του στη συγκέντρωση και καταγραφή της Ελληνικής Μυθολογίας, θα διαπιστώσουμε την καταλυτική επίδραση του Ομήρου στην τέχνη των Δραματικών ποιητών, το θέατρο. Είναι ο τολμηρός καινοτόμος, που δεν ακολουθεί την χρονολογική σειρά των γεγονότων του Τρωικού πολέμου στα δυο έπη, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, αλλά, με σκηνοθετικά τεχνάσματα, συνθέτει δυο από τα αρχαιότερα και ωραιότερα και μυθιστορήματα της παγκόσμιας Λογοτεχνίας (σε μορφή ποιητική).
Να γιατί η παιδευτική αξία του Ομήρου απλώνεται σε τρία επίπεδα: στη σχολική εκπαίδευση, αφού ήδη από τον 6ο αιώνα ο Όμηρος γίνεται σχολικό βιβλίο, από το οποίο διδάσκεται η ανάγνωση και γραφή στους Έλληνες μαθητές. Αλλά και οι Ρωμαίοι μαθητές διδάσκονταν τα Ομηρικά Έπη, δεδομένου ότι η Οδύσσεια είναι το πρώτο έργο, που μεταφράστηκε στα λατινικά από τον Λίβιο Ανδρόνικο, που ήταν Έλληνας από τον Τάραντα, τον 3ο π.χ. αιώνα. Στήθηκαν έτσι τα θεμέλια της Λατινικής Λογοτεχνίας.
Τον 2ο π.χ. αιώνα θα μεταφραστεί η Ιλιάδα, ενώ 25χρονια, περίπου, πριν από τη γέννηση του Χριστού, ο Βιργίλιος, ο εθνικός ποιητής των Ρωμαίων, συνθέτει την Αινειάδα, το έπος του Ρωμαϊκού μεγαλείου, που προβάλλει την αυτοκρατορία του Αυγούστου Οκταβιανού, χρυσή εποχή της λατινικής λογοτεχνίας. Ο Βιργίλιος επηρεάζεται από τα Ομηρικά Έπη, τόσο στην τεχνική της αφήγησης και στον εκφραστικό τρόπο, όσο και στα θεματικά στοιχεία. Στο επίπεδο της εικαστικής τέχνης, ήδη από τον 7ο π.χ. αιώνα, η γλυπτική και πιο πολύ η αγγειογραφία αντλούν συχνά τα θέματα τους από τα έργα του Όμηρου. Σε επιστημονικό επίπεδο τα δυο έργα έγιναν αντικείμενο συστηματικής μελέτης, από τους Σοφιστές πρώτα, παράλληλα από τους Φιλόσοφους (π.χ. Πλάτωνα) και Ιστορικούς (π.χ. Ηρόδοτο) και στην Αλεξανδρινή εποχή, από ειδικευμένους λόγιους.
Με την αναγέννηση τα Βυζαντινά χειρόγραφα των έργων του Ομήρου βρήκαν τιμητική υποδοχή στη Δύση και επιχειρήθηκαν νέες μεταφράσεις. Στα χρόνια του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού η αναζήτηση τους συνεχίστηκε και εξαπλώθηκε.
Άλλωστε η σύγχρονη κλασσική φιλολογία ξεκίνησε με αφετηρία τον Όμηρο και τις Ομηρικές σπουδές. Ως πατρίδα του θεωρείται η Χίος ή η Σμύρνη. Ο ίδιος έζησε στην Ιωνία της Μικράς Ασίας. Πήγες αναφέρουν πως ήταν τυφλός και πως ο βοηθός του έγραφε τα λόγια που του υπαγόρευε. Πιθανόν, χάρη σ’ αυτή τη συνεργασία μπορούμε να έχουμε στα χέρια μας το Θεόπνευστο αυτό έργο. Λίγο πριν και λίγο μετά από το 2000 μ.Χ. παραμένει ακόμα αθάνατος ο Όμηρος ως προσωπικότητα ύψιστου μεγέθους, πηγή δημιουργικής γνώσης και σοφίας.
Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2009
Αρχιμήδης (287-212 π.Χ.)
Αρχιμήδης (287-212 π.Χ.)
Ο Αρχιμήδης, ο μεγαλύτερος μαθηματικός του αρχαίου Ελληνικού χώρου και μία από τις μεγαλύτερη μαθηματικές ευφυές της Ευρώπης, γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στις Συρακούσες, την μεγάλη Ελληνική αποικία της Σικελίας.
Πατέρας του ήταν ο αστρονόμος Φειδίας, που είχε δεσμούς φιλίας με το βασιλικό γένος των Συρακουσών. Ο Αρχιμήδης ταξίδεψε στην Αίγυπτο και ήρθε σε επαφή με τους διαδόχους του Ευκλείδη, τους Ερατοσθένη και Δοσίθεο, ενώ ήταν φίλος και συμμαθητής του Κόνωνα του Σάμιου.
Το έργο του υπήρξε τεράστιο, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά και η ερευνητική ματιά του κάλυψε πολλούς τομείς : γεωμετρία, κατοπτρική, υδραυλική, μηχανική, αρχιτεκτονική. Συνέδεσε το όνομά του με την γένεση της μηχανικής στην αρχαία Ελλάδα και με την λύση περίφημων μαθηματικών προβλημάτων, καθώς και με τις αμυντικές εφευρέσεις του που χρησιμοποιήθηκαν όταν οι Ρωμαίοι πολιορκούσαν την πατρίδα του τις Συρακούσες.
Το έργο του μεγάλου μαθηματικού , μηχανικού και εφευρέτη Αρχιμήδη του Συρακούσιου (287-212 π.X.), είναι τεράστιο : εργασίες πάνω στα Μαθηματικά και την Γεωμετρία , εφαρμογή των Μαθηματικών στην Μηχανική και στην Αστρονομία , καθορισμός του κέντρου βάρους και πλήθος εφευρέσεων.
Στον χώρο της εφαρμοσμένης μηχανικής ο Αρχιμήδης επινόησε ιδιοφυείς μηχανές κάθε είδους.
Εφηύρε τον Ρωμαϊκό ζυγό (καντάρι), το τρίσπαστο (ανυψωτική τριπλή τροχαλία) και τον ατέρμονα κοχλία "έλιξ του Αρχιμήδους" , μηχανή άντλησης νερού από ποταμούς και φρέατα (η οποία χρησιμοποιείται ακόμα και στις μέρες μας σε περιοχές της Β. Αφρικής).
Για την μέτρηση του χρόνου κατασκεύασε ένα υδραυλικό ρολόι το οποίο υπολόγιζε με μεγάλη ακρίβεια τις ώρες (και ειδοποιούσε για την αλλαγή της ώρας).
Μεγάλη φήμη απέκτησαν και οι πολεμικές μηχανές του Αρχιμήδη : "αρχιτρόνιτο" (πυροβόλο ατμού - το οποίο πολλούς αιώνες αργότερα "επανα- ανακάλυψε" και ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι) , "καταπέλτες" , "άρπαγες" (ένας μηχανισμός ο οποίος ανύψωνε και αναποδογύριζε τα εχθρικά πλοία) και "κάτοπτρα" για την καύση των Ρωμαϊκών εχθρικών πλοίων (με παραβολικά κάτοπτρα όπως αποδείχτηκε από τα πειράματα του μηχανικού Ι. Σακκά ο οποίος το 1973 απόδειξε τον τρόπο με τον οποίο ο Αρχιμήδης έκαψε τον Ρωμαϊκό στόλο).
Μαζί με τις Συρακούσες έπεσε και ο μεγάλος επιστήμονας.
Σύμφωνα με την παράδοση, όταν η πόλη παρά την ηρωική αντίσταση των ελλήνων- κατελήφθη με προδοσία, ένας ρωμαίος στρατιώτης σκότωσε τον Έλληνα επιστήμονα, ενώ αυτός ήταν προσηλωμένος σε κάποιο γεωμετρικό πρόβλημα .
"ΜΗ ΜΟΥ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥΣ ΤΑΡΑΤΤΕ" πρόλαβε να του απαντήσει ο Έλληνας επιστήμονας...
Ο Αρχιμήδης επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή επιστημονική σκέψη, καθώς και τους Άραβες επιστήμονες, οι οποίοι αντέγραψαν όλα τα έργα του στα αραβικά, γλώσσα στην οποία διασώθηκαν αρκετά, αφού τα πρωτότυπα είχαν χαθεί.
Ο Αρχιμήδης, ο μεγαλύτερος μαθηματικός του αρχαίου Ελληνικού χώρου και μία από τις μεγαλύτερη μαθηματικές ευφυές της Ευρώπης, γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στις Συρακούσες, την μεγάλη Ελληνική αποικία της Σικελίας.
Πατέρας του ήταν ο αστρονόμος Φειδίας, που είχε δεσμούς φιλίας με το βασιλικό γένος των Συρακουσών. Ο Αρχιμήδης ταξίδεψε στην Αίγυπτο και ήρθε σε επαφή με τους διαδόχους του Ευκλείδη, τους Ερατοσθένη και Δοσίθεο, ενώ ήταν φίλος και συμμαθητής του Κόνωνα του Σάμιου.
Το έργο του υπήρξε τεράστιο, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά και η ερευνητική ματιά του κάλυψε πολλούς τομείς : γεωμετρία, κατοπτρική, υδραυλική, μηχανική, αρχιτεκτονική. Συνέδεσε το όνομά του με την γένεση της μηχανικής στην αρχαία Ελλάδα και με την λύση περίφημων μαθηματικών προβλημάτων, καθώς και με τις αμυντικές εφευρέσεις του που χρησιμοποιήθηκαν όταν οι Ρωμαίοι πολιορκούσαν την πατρίδα του τις Συρακούσες.
Το έργο του μεγάλου μαθηματικού , μηχανικού και εφευρέτη Αρχιμήδη του Συρακούσιου (287-212 π.X.), είναι τεράστιο : εργασίες πάνω στα Μαθηματικά και την Γεωμετρία , εφαρμογή των Μαθηματικών στην Μηχανική και στην Αστρονομία , καθορισμός του κέντρου βάρους και πλήθος εφευρέσεων.
Στον χώρο της εφαρμοσμένης μηχανικής ο Αρχιμήδης επινόησε ιδιοφυείς μηχανές κάθε είδους.
Εφηύρε τον Ρωμαϊκό ζυγό (καντάρι), το τρίσπαστο (ανυψωτική τριπλή τροχαλία) και τον ατέρμονα κοχλία "έλιξ του Αρχιμήδους" , μηχανή άντλησης νερού από ποταμούς και φρέατα (η οποία χρησιμοποιείται ακόμα και στις μέρες μας σε περιοχές της Β. Αφρικής).
Για την μέτρηση του χρόνου κατασκεύασε ένα υδραυλικό ρολόι το οποίο υπολόγιζε με μεγάλη ακρίβεια τις ώρες (και ειδοποιούσε για την αλλαγή της ώρας).
Μεγάλη φήμη απέκτησαν και οι πολεμικές μηχανές του Αρχιμήδη : "αρχιτρόνιτο" (πυροβόλο ατμού - το οποίο πολλούς αιώνες αργότερα "επανα- ανακάλυψε" και ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι) , "καταπέλτες" , "άρπαγες" (ένας μηχανισμός ο οποίος ανύψωνε και αναποδογύριζε τα εχθρικά πλοία) και "κάτοπτρα" για την καύση των Ρωμαϊκών εχθρικών πλοίων (με παραβολικά κάτοπτρα όπως αποδείχτηκε από τα πειράματα του μηχανικού Ι. Σακκά ο οποίος το 1973 απόδειξε τον τρόπο με τον οποίο ο Αρχιμήδης έκαψε τον Ρωμαϊκό στόλο).
Μαζί με τις Συρακούσες έπεσε και ο μεγάλος επιστήμονας.
Σύμφωνα με την παράδοση, όταν η πόλη παρά την ηρωική αντίσταση των ελλήνων- κατελήφθη με προδοσία, ένας ρωμαίος στρατιώτης σκότωσε τον Έλληνα επιστήμονα, ενώ αυτός ήταν προσηλωμένος σε κάποιο γεωμετρικό πρόβλημα .
"ΜΗ ΜΟΥ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥΣ ΤΑΡΑΤΤΕ" πρόλαβε να του απαντήσει ο Έλληνας επιστήμονας...
Ο Αρχιμήδης επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή επιστημονική σκέψη, καθώς και τους Άραβες επιστήμονες, οι οποίοι αντέγραψαν όλα τα έργα του στα αραβικά, γλώσσα στην οποία διασώθηκαν αρκετά, αφού τα πρωτότυπα είχαν χαθεί.
Απολλώνιος ο Περγαίος (260-170 π.Χ.)
Απολλώνιος ο Περγαίος (260-170 π.Χ.)
Ο Απολλώνιος γεννήθηκε στην Πέργη της Παμφυλίας και ανήκει στη σχολή του μεγάλου γεωμέτρη Ευκλείδη.
Σπούδασε στη Αλεξάνδρεια, όπου είχε καθηγητές του τους μαθητές του Ευκλείδη, και με την καθοδήγησή τους έγινε πραγματικά σπουδαίος.
Η ιδιοφυΐα του φάνηκε με την έκδοση του συγγράμματός του Κωνικά, το οποίο του εξασφάλισε τον τίτλο του μεγάλου γεωμέτρη.
Τα Κωνικά είχαν διαιρεθεί σε οχτώ βιβλία, από τα οποία διασώζονται επτά, τα τέσσερα πρώτα στην ελληνική γλώσσα και τα τρία επόμενα σε αραβική μετάφραση(το όγδοο χάθηκε). Τις κωνικές τομές πρώτοι μελέτησαν οι Πυθαγόρειοι, σε συνέχεια η Ακαδημία του Πλάτωνος και τέλος ο Ευκλείδης.
Ο Απολλώνιος ανέπτυξε σημαντικά την επιστημονική έρευνα και ανακάλυψε πολλά νέα θεωρήματα των κωνικών τομών.
Μεγάλη εκτίμηση για τον Απολλώνιο τρέφουν οι Γερμανοί κυρίως μαθηματικοί, οι οποίοι τον θεωρούν θεμελιωτή της αναλυτικής και της προβολικής γεωμετρίας. Αλλά και στην αστρονομία είχε κάνει σπουδαίες έρευνες ο Απολλώνιος. Δεν μπορούμε όμως να καθορίσουμε τις έρευνες αυτές, γιατί από τα αστρονομικά του συγγράμματα δε διασώζεται τίποτε.
Το έργο του Απολλώνιου ήταν μεγάλο, από αυτό διασώζονται:
α) Κωνικά βιβλία 7
β) Το θεώρημα
Ο κύκλος του Απολλώνιου, διασώθηκε από τους σχολιαστές του. Πολλά από τα θεωρήματα που περιλαμβάνονται στα Κωνικά είναι, βέβαια, γνωστά στον Ευκλείδη, αλλά τα πιο πολλά έχουν διατυπωθεί για πρώτη φορά από τον Απολλώνιο.
Στην Αστρονομία ο σοφός μας υπήρξε ο εισηγητής του γεωκεντρικού συστήματος των "εκκέντρων κύκλων και επικύκλων", για την ερμηνεία των κινήσεων του ουρανού κατά τρόπο σύμφωνο προς τις παρατηρήσεις.
Το Δήλιο πρόβλημα αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης του, το οποίο και το έλυσε με τη βοήθεια της τομής ενός κύκλου και μιας υπερβολής.
Ο Απολλώνιος γεννήθηκε στην Πέργη της Παμφυλίας και ανήκει στη σχολή του μεγάλου γεωμέτρη Ευκλείδη.
Σπούδασε στη Αλεξάνδρεια, όπου είχε καθηγητές του τους μαθητές του Ευκλείδη, και με την καθοδήγησή τους έγινε πραγματικά σπουδαίος.
Η ιδιοφυΐα του φάνηκε με την έκδοση του συγγράμματός του Κωνικά, το οποίο του εξασφάλισε τον τίτλο του μεγάλου γεωμέτρη.
Τα Κωνικά είχαν διαιρεθεί σε οχτώ βιβλία, από τα οποία διασώζονται επτά, τα τέσσερα πρώτα στην ελληνική γλώσσα και τα τρία επόμενα σε αραβική μετάφραση(το όγδοο χάθηκε). Τις κωνικές τομές πρώτοι μελέτησαν οι Πυθαγόρειοι, σε συνέχεια η Ακαδημία του Πλάτωνος και τέλος ο Ευκλείδης.
Ο Απολλώνιος ανέπτυξε σημαντικά την επιστημονική έρευνα και ανακάλυψε πολλά νέα θεωρήματα των κωνικών τομών.
Μεγάλη εκτίμηση για τον Απολλώνιο τρέφουν οι Γερμανοί κυρίως μαθηματικοί, οι οποίοι τον θεωρούν θεμελιωτή της αναλυτικής και της προβολικής γεωμετρίας. Αλλά και στην αστρονομία είχε κάνει σπουδαίες έρευνες ο Απολλώνιος. Δεν μπορούμε όμως να καθορίσουμε τις έρευνες αυτές, γιατί από τα αστρονομικά του συγγράμματα δε διασώζεται τίποτε.
Το έργο του Απολλώνιου ήταν μεγάλο, από αυτό διασώζονται:
α) Κωνικά βιβλία 7
β) Το θεώρημα
Ο κύκλος του Απολλώνιου, διασώθηκε από τους σχολιαστές του. Πολλά από τα θεωρήματα που περιλαμβάνονται στα Κωνικά είναι, βέβαια, γνωστά στον Ευκλείδη, αλλά τα πιο πολλά έχουν διατυπωθεί για πρώτη φορά από τον Απολλώνιο.
Στην Αστρονομία ο σοφός μας υπήρξε ο εισηγητής του γεωκεντρικού συστήματος των "εκκέντρων κύκλων και επικύκλων", για την ερμηνεία των κινήσεων του ουρανού κατά τρόπο σύμφωνο προς τις παρατηρήσεις.
Το Δήλιο πρόβλημα αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης του, το οποίο και το έλυσε με τη βοήθεια της τομής ενός κύκλου και μιας υπερβολής.
Ήρωνας (100 μ.χ.)
Ήρωνας (100 μ.χ.)
Aπό τους πιο γνωστούς μηχανικούς και μαθηματικούς της Ελληνιστικής περιόδου ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς , υπήρξε η τρίτη μεγάλη φυσιογνωμία της μηχανικής μετά τους Κτησίβιο και Φίλωνα. Διετέλεσε και διευθυντής του Μουσείου της Αλεξάνδρειας (Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας) και έμεινε γνωστός από τις περίφημες κατασκευές του, οι οποίες τον κατατάσσουν ανάμεσα στις μεγαλύτερες μορφές της επιστήμης της αρχαιότητας και δίκαια τον θεωρούν σαν τον πνευματικό πρόγονο του Λεονάρντο Ντα Βίντσι (ο οποίος φαίνεται να έχει διαβάσει και γραπτά που αφορούν το έργο του Ήρωνα όπως και του Αρχιμήδη).
Ουσιαστικά ο Ήρων υπήρξε μαθητής και συνεχιστής του έργου των Κτησίβιου και Φίλωνα, το οποίο εν πολλοίς διέσωσε και βελτίωσε.
Το σύνολο του έργου του το ΗΡΩΝΕΙΟ είναι πραγματικά τεράστιο : 16 πραγματείες που από αυτές οι 10 έχουν διασωθεί ολόκληρες , 3 υπάρχουν σε αποσπάσματα ενώ 3 δεν διασώθηκαν.
Συνδυάζοντας άριστα την θεωρία με την πράξη κατασκεύασε ένα πλήθος μηχανισμών φυσικής , αυτοματισμούς , αυτόματα μηχανήματα για θέατρα και ναούς (π.χ. την περίφημη ΚΡΗΝΗ ΤΟΥ ΗΡΩΝΟΣ), υδραυλικά ρολόγια και μεταξύ άλλων εφεύρε την "ΑΙΟΛΟΥ ΠΥΛΗ" , την πρώτη μηχανή που κινούταν με ατμό (ατμομηχανή).
Το έργο του Διόπτρα αναφέρεται στην γεωδαισία και θεωρείται από τα τελειότερα στο είδος του.
Εκεί αναφέρεται και η κατασκευή του ομωνύμου οργάνου, του οποίου εξέλιξη είναι και ο σημερινός θεοδόλιχος ένα από τα βασικότερα όργανα των τοπογράφων.
Άλλα έργα του είναι : Πνευματικά , Μηχανικά , Περί Αυτοματοποιητικής , Κατοπτρικά , Μετρικά , Διόπτρα , Χειροβαλλίστρας κατασκευή και συμμετρία , Βελοποιικά , Περί Όρων και Γεωπονικά .
Η ΑΙΟΛΟΣΦΑΙΡΑ
Αν και υπάρχουν ενδείξεις για απλή χρήση του ατμού από τους Αρχιμήδη και Φίλων, η ανακάλυψη της ατμομηχανής ανήκει αποκλειστικά στον Ήρωνα, ο οποίος προέβη σε αυτή την επινόηση έχοντας μελετήσει σε βάθος την θεωρία "περί της υλικής υποστάσεως του αέρα".
Στην ιστορία της μηχανικής η περιστροφική ατμομηχανή που εφεύρε ο Ήρων αναφέρεται σαν Αιολόσφαιρα ή Αιόλου πύλη ή ατμοστήλη.
Η Αιολόσφαιρα είναι μία μικρή κοίλη σφαίρα τοποθετημένη πάνω από ένα κλειστό λέβητα με τον οποίο επικοινωνεί με στρόφιγγες. Ο Ατμός που παράγεται στον λέβητα, εισέρχεται μέσω στροφίγγων στην κοίλη σφαίρα και εξέρχεται από τα δύο ακροφύσια της σφαίρας τα οποία είναι σχήματος "Γ" και αντίθετα τοποθετημένα μεταξύ τους. Ο διοχετευόμενος ατμός βγαίνει υπό πίεση και κινεί την σφαίρα κυκλικά.
Το εντυπωσιακό είναι ότι η λειτουργία αυτή (κίνηση δι' εκτονώσεως αερίου) είναι ίδια με την θεωρία της πρόωσης των σύγχρονων πυραύλων και αεριωθουμένων.
Η συμβολή του Ήρωνα υπήρξε σημαντικότατη, τόση στην διάσωση του έργου άλλων Ελλήνων μηχανικών, όσο και στην βελτίωση υπαρχόντων και ανακάλυψη νέων μηχανισμών.
Το έργο του αποτέλεσε σημείο αναφοράς και έδωσε ερεθίσματα σε πολλούς. Παράδειγμα αποτελεί η αιολόσφαιρα στην οποία βασίστηκε η χύτρα ή ατμοαντλία του Παπίνου στα 1861, η ανάπτυξή της οποίας κατά τον 19ο αιώνα έφερε την "βιομηχανική επανάσταση".
Η ΑΥΤΟΜΑΤΟΠΟΙΗΤΙΚΗ
Το ελληνικό κείμενο της Αυτοματοποιητικής σώθηκε ακέραιο σε 39 τουλάχιστον, χειρόγραφα. Αυτό και μόνο δείχνει το μεγάλο ενδιαφέρον που είχε το έργο του 'Ήρωνα για τους κατοπινούς του μελετητές.
Το έργο αυτό διασώθηκε κατά τα ρωμαϊκά και τα βυζαντινά, χρόνια αξιοποιήθηκε από τους άραβες και τους ευρωπαίους μηχανικούς του Μεσαίωνα, αποτέλεσε βάση για επανειλημμένες προσπάθειες ανακατασκευής των αυτόματων θεάτρων, μεταφράστηκε στα αραβικά, τα ιταλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά.
Η Αυτοματοποιητική του Ήρωνα είναι το αρχαιότερο γνωστό κείμενο που περιέχει περιγραφές αυτόματων μηχανικών συστημάτων ικανών να πραγματοποιούν, προγραμματισμένες κινήσεις.
Ο Ήρωνας παρουσιάζει στο έργο του τη μορφή και την τέχνη της κατασκευής των αρχαίων αυτόματων Θεάτρων, και τα χωρίζει σε δύο είδη: το κινητό (υπάγον) και το σταθερό (στατόν) αυτόματο.
Τα κινητά αυτόματα τα περιγράφει ως εξής: “Κατασκευάζονται ναοί ή βωμοί μετρίου μεγέθους, ικανοί να μετακινούνται αυτόματα και να στέκονται μετά σε καθορισμένες θέσεις. Και οι μορφές πάνω σε αυτούς κινούνται όλες από μόνες τους, με μια λογική ακολουθία κινήσεων που ταιριάζει στο σχετικό μύθο και τέλος επιστρέφουν στην αρχική τους θέση”.
Τέτοια αυτόματα με τη μορφή ναών είχαν επάνω τους μορφές, όπως το Διόνυσο ή τη Νίκη, που μπορούσαν να περιστρέφονται, είχαν Βάκχες που χόρευαν κάτω από τον ήχο τυμπάνων και κυμβάλων, είχαν βωμούς όπου ξάφνου άναβαν αυτόματα φωτιές και πάλι αυτόματα λουλούδια στεφάνωναν το ναό και με συστήματα υδραυλικά έτρεχε γάλα ή κρασί σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Τα σταθερά αυτόματα από την άλλη μεριά τα περιγράφει ο Ήρωνας ως εξής: “Πάνω σε ένα μικρό στύλο τοποθετείται μία σκηνή θεάτρου που διαθέτει πόρτες ικανές να ανοίγουν και που περιέχει διάταξη μορφών που αναπαριστούν ένα μύθο” .
Οι πόρτες ανοίγουν και κλείνουν αυτόματα και κάθε φορά νέες μορφές παρουσιάζονται μέχρις ότου ολοκληρωθεί η παράσταση. “Και οι μορφές που εμφανίζονται ζωγραφισμένες στον πίνακα όλες να φαίνεται ότι κινούνται, εάν ο μύθος το απαιτεί, άλλες σαν να πιονίζουν, άλλες σαν να δουλεύουν με σκεπάρνια, με σφυριά ή με πελέκια και να προκαλούν με κάθε κτύπο κρότο σαν τον αληθινό”.
Και είναι ακόμα δυνατόν φωτιές ν' ανάβουν στη σκηνή, να παρουσιάζονται πλοία κινούμενα με διάταξη στόλου, δελφίνια να κολυμπούν, μορφές να εμφανίζονται αυτόματα και να εξαφανίζονται πάλι, κεραυνοί να πέφτουν και ν' ακούγεται ο ήχος της βροντής.
Τέτοιες παραστάσεις θεατρικών έργων με πέντε πράξεις παρουσιάζει ο Ήρωνας, προκαλώντας ιδιαίτερο θαυμασμό στους θεατές του.
Aπό τους πιο γνωστούς μηχανικούς και μαθηματικούς της Ελληνιστικής περιόδου ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς , υπήρξε η τρίτη μεγάλη φυσιογνωμία της μηχανικής μετά τους Κτησίβιο και Φίλωνα. Διετέλεσε και διευθυντής του Μουσείου της Αλεξάνδρειας (Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας) και έμεινε γνωστός από τις περίφημες κατασκευές του, οι οποίες τον κατατάσσουν ανάμεσα στις μεγαλύτερες μορφές της επιστήμης της αρχαιότητας και δίκαια τον θεωρούν σαν τον πνευματικό πρόγονο του Λεονάρντο Ντα Βίντσι (ο οποίος φαίνεται να έχει διαβάσει και γραπτά που αφορούν το έργο του Ήρωνα όπως και του Αρχιμήδη).
Ουσιαστικά ο Ήρων υπήρξε μαθητής και συνεχιστής του έργου των Κτησίβιου και Φίλωνα, το οποίο εν πολλοίς διέσωσε και βελτίωσε.
Το σύνολο του έργου του το ΗΡΩΝΕΙΟ είναι πραγματικά τεράστιο : 16 πραγματείες που από αυτές οι 10 έχουν διασωθεί ολόκληρες , 3 υπάρχουν σε αποσπάσματα ενώ 3 δεν διασώθηκαν.
Συνδυάζοντας άριστα την θεωρία με την πράξη κατασκεύασε ένα πλήθος μηχανισμών φυσικής , αυτοματισμούς , αυτόματα μηχανήματα για θέατρα και ναούς (π.χ. την περίφημη ΚΡΗΝΗ ΤΟΥ ΗΡΩΝΟΣ), υδραυλικά ρολόγια και μεταξύ άλλων εφεύρε την "ΑΙΟΛΟΥ ΠΥΛΗ" , την πρώτη μηχανή που κινούταν με ατμό (ατμομηχανή).
Το έργο του Διόπτρα αναφέρεται στην γεωδαισία και θεωρείται από τα τελειότερα στο είδος του.
Εκεί αναφέρεται και η κατασκευή του ομωνύμου οργάνου, του οποίου εξέλιξη είναι και ο σημερινός θεοδόλιχος ένα από τα βασικότερα όργανα των τοπογράφων.
Άλλα έργα του είναι : Πνευματικά , Μηχανικά , Περί Αυτοματοποιητικής , Κατοπτρικά , Μετρικά , Διόπτρα , Χειροβαλλίστρας κατασκευή και συμμετρία , Βελοποιικά , Περί Όρων και Γεωπονικά .
Η ΑΙΟΛΟΣΦΑΙΡΑ
Αν και υπάρχουν ενδείξεις για απλή χρήση του ατμού από τους Αρχιμήδη και Φίλων, η ανακάλυψη της ατμομηχανής ανήκει αποκλειστικά στον Ήρωνα, ο οποίος προέβη σε αυτή την επινόηση έχοντας μελετήσει σε βάθος την θεωρία "περί της υλικής υποστάσεως του αέρα".
Στην ιστορία της μηχανικής η περιστροφική ατμομηχανή που εφεύρε ο Ήρων αναφέρεται σαν Αιολόσφαιρα ή Αιόλου πύλη ή ατμοστήλη.
Η Αιολόσφαιρα είναι μία μικρή κοίλη σφαίρα τοποθετημένη πάνω από ένα κλειστό λέβητα με τον οποίο επικοινωνεί με στρόφιγγες. Ο Ατμός που παράγεται στον λέβητα, εισέρχεται μέσω στροφίγγων στην κοίλη σφαίρα και εξέρχεται από τα δύο ακροφύσια της σφαίρας τα οποία είναι σχήματος "Γ" και αντίθετα τοποθετημένα μεταξύ τους. Ο διοχετευόμενος ατμός βγαίνει υπό πίεση και κινεί την σφαίρα κυκλικά.
Το εντυπωσιακό είναι ότι η λειτουργία αυτή (κίνηση δι' εκτονώσεως αερίου) είναι ίδια με την θεωρία της πρόωσης των σύγχρονων πυραύλων και αεριωθουμένων.
Η συμβολή του Ήρωνα υπήρξε σημαντικότατη, τόση στην διάσωση του έργου άλλων Ελλήνων μηχανικών, όσο και στην βελτίωση υπαρχόντων και ανακάλυψη νέων μηχανισμών.
Το έργο του αποτέλεσε σημείο αναφοράς και έδωσε ερεθίσματα σε πολλούς. Παράδειγμα αποτελεί η αιολόσφαιρα στην οποία βασίστηκε η χύτρα ή ατμοαντλία του Παπίνου στα 1861, η ανάπτυξή της οποίας κατά τον 19ο αιώνα έφερε την "βιομηχανική επανάσταση".
Η ΑΥΤΟΜΑΤΟΠΟΙΗΤΙΚΗ
Το ελληνικό κείμενο της Αυτοματοποιητικής σώθηκε ακέραιο σε 39 τουλάχιστον, χειρόγραφα. Αυτό και μόνο δείχνει το μεγάλο ενδιαφέρον που είχε το έργο του 'Ήρωνα για τους κατοπινούς του μελετητές.
Το έργο αυτό διασώθηκε κατά τα ρωμαϊκά και τα βυζαντινά, χρόνια αξιοποιήθηκε από τους άραβες και τους ευρωπαίους μηχανικούς του Μεσαίωνα, αποτέλεσε βάση για επανειλημμένες προσπάθειες ανακατασκευής των αυτόματων θεάτρων, μεταφράστηκε στα αραβικά, τα ιταλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά.
Η Αυτοματοποιητική του Ήρωνα είναι το αρχαιότερο γνωστό κείμενο που περιέχει περιγραφές αυτόματων μηχανικών συστημάτων ικανών να πραγματοποιούν, προγραμματισμένες κινήσεις.
Ο Ήρωνας παρουσιάζει στο έργο του τη μορφή και την τέχνη της κατασκευής των αρχαίων αυτόματων Θεάτρων, και τα χωρίζει σε δύο είδη: το κινητό (υπάγον) και το σταθερό (στατόν) αυτόματο.
Τα κινητά αυτόματα τα περιγράφει ως εξής: “Κατασκευάζονται ναοί ή βωμοί μετρίου μεγέθους, ικανοί να μετακινούνται αυτόματα και να στέκονται μετά σε καθορισμένες θέσεις. Και οι μορφές πάνω σε αυτούς κινούνται όλες από μόνες τους, με μια λογική ακολουθία κινήσεων που ταιριάζει στο σχετικό μύθο και τέλος επιστρέφουν στην αρχική τους θέση”.
Τέτοια αυτόματα με τη μορφή ναών είχαν επάνω τους μορφές, όπως το Διόνυσο ή τη Νίκη, που μπορούσαν να περιστρέφονται, είχαν Βάκχες που χόρευαν κάτω από τον ήχο τυμπάνων και κυμβάλων, είχαν βωμούς όπου ξάφνου άναβαν αυτόματα φωτιές και πάλι αυτόματα λουλούδια στεφάνωναν το ναό και με συστήματα υδραυλικά έτρεχε γάλα ή κρασί σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Τα σταθερά αυτόματα από την άλλη μεριά τα περιγράφει ο Ήρωνας ως εξής: “Πάνω σε ένα μικρό στύλο τοποθετείται μία σκηνή θεάτρου που διαθέτει πόρτες ικανές να ανοίγουν και που περιέχει διάταξη μορφών που αναπαριστούν ένα μύθο” .
Οι πόρτες ανοίγουν και κλείνουν αυτόματα και κάθε φορά νέες μορφές παρουσιάζονται μέχρις ότου ολοκληρωθεί η παράσταση. “Και οι μορφές που εμφανίζονται ζωγραφισμένες στον πίνακα όλες να φαίνεται ότι κινούνται, εάν ο μύθος το απαιτεί, άλλες σαν να πιονίζουν, άλλες σαν να δουλεύουν με σκεπάρνια, με σφυριά ή με πελέκια και να προκαλούν με κάθε κτύπο κρότο σαν τον αληθινό”.
Και είναι ακόμα δυνατόν φωτιές ν' ανάβουν στη σκηνή, να παρουσιάζονται πλοία κινούμενα με διάταξη στόλου, δελφίνια να κολυμπούν, μορφές να εμφανίζονται αυτόματα και να εξαφανίζονται πάλι, κεραυνοί να πέφτουν και ν' ακούγεται ο ήχος της βροντής.
Τέτοιες παραστάσεις θεατρικών έργων με πέντε πράξεις παρουσιάζει ο Ήρωνας, προκαλώντας ιδιαίτερο θαυμασμό στους θεατές του.
Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου 2009
Έυδοξος ο Κνίδιος (404-335 π.χ.)
Έυδοξος ο Κνίδιος (404-335 π.χ.)
Αρχαίος μαθηματικός, αστρονόμος, φιλόσοφος και γεωμέτρης, ιδρυτής Σχολής στην Κύζικο της Προποντίδας.
Γεννήθηκε στην Κνίδο της Μικράς Ασίας, όπου και πέθανε. Σπούδασε στον Τάραντα και στην Ακαδημία του Πλάτωνος στην Αθήνα και έζησε αρκετά χρόνια στην Αίγυπτο και στη Μεγάλη Ελλάδα (Ν. Ιταλία), στην αυλή του φιλόσοφου και κυβερνήτη του Τάραντος Αρχύτα.
Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς της ελληνικής αρχαιότητας, εφάμιλλος του Αρχιμήδη.
Ο Εύδοξος υποστήριξε δικές του θεωρίες για τις τροχιές των πλανητών και απέδειξε τη σφαιρικότητα της γης.
Πολλοί αποδίδουν σ’ αυτόν το πέμπτο και μέρος από το έκτο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλείδη.
Ο ποιητής Άρατος ο Σολεύς, σε ποίημα του που διασώθηκε, στιχούργησε το 270 π.Χ. ένα από τα συγγράμματα του Εύδοξου, Φαινόμενα και Διοσημίαι.
Η συμβολή του στα Μαθηματικά υπήρξε μεγάλη Ενδεικτικά αναφέρονται:
Στην Γεωμετρία
Έλυσε το Δήλιο πρόβλημα, με άγνωστη σε εμάς λύση.
Έγραψε το 5ο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλείδη, στο οποίο αναπτύσσεται μία γενική θεωρία αναλογιών, συμμέτρων και ασυμμέτρων μεγεθών.
Ανάπτυξε και εφάρμοσε τις αρχές της "Μεθόδου εξαντλήσεως" με τη βοήθεια της οποίας πραγματοποίησε υπολογισμούς εμβαδών και όγκων.
Απόδειξε, με την μέθοδο του Ιπποκράτη, το θεώρημα του όγκου του Κώνου, το οποίο είχε διατυπώσει παλαιότερα ο Δημόκριτος.
Στην Αστρονομία
Χαρτογράφησε τους αστερισμούς του Ισημερινού και των Τροπικών κύκλων, και ονομάτισε τους σχηματισμούς τους (Ίππαρχος).
Απόδειξε τη σφαιρικότητα της γης, και μάλλον αυτός μέτρησε για πρώτη φορά την περίμετρό της.
Πρότεινε το πρώτο μαθηματικό μοντέλο της κίνησης του ουρανού, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις (σώζοντος τα φαινόμενα), το περίφημο σύστημα των ομοκέντρων σφαιρών.
Μέτρησε τις περιόδους των 5 πλανητών, δίνοντας τις τιμές: 'Aρης 2 έτη (πραγμ. 1,88), Δίας 12 έτη (11,86) και Κρόνος 30 έτη (29,46).
Αρχαίος μαθηματικός, αστρονόμος, φιλόσοφος και γεωμέτρης, ιδρυτής Σχολής στην Κύζικο της Προποντίδας.
Γεννήθηκε στην Κνίδο της Μικράς Ασίας, όπου και πέθανε. Σπούδασε στον Τάραντα και στην Ακαδημία του Πλάτωνος στην Αθήνα και έζησε αρκετά χρόνια στην Αίγυπτο και στη Μεγάλη Ελλάδα (Ν. Ιταλία), στην αυλή του φιλόσοφου και κυβερνήτη του Τάραντος Αρχύτα.
Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς της ελληνικής αρχαιότητας, εφάμιλλος του Αρχιμήδη.
Ο Εύδοξος υποστήριξε δικές του θεωρίες για τις τροχιές των πλανητών και απέδειξε τη σφαιρικότητα της γης.
Πολλοί αποδίδουν σ’ αυτόν το πέμπτο και μέρος από το έκτο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλείδη.
Ο ποιητής Άρατος ο Σολεύς, σε ποίημα του που διασώθηκε, στιχούργησε το 270 π.Χ. ένα από τα συγγράμματα του Εύδοξου, Φαινόμενα και Διοσημίαι.
Η συμβολή του στα Μαθηματικά υπήρξε μεγάλη Ενδεικτικά αναφέρονται:
Στην Γεωμετρία
Έλυσε το Δήλιο πρόβλημα, με άγνωστη σε εμάς λύση.
Έγραψε το 5ο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλείδη, στο οποίο αναπτύσσεται μία γενική θεωρία αναλογιών, συμμέτρων και ασυμμέτρων μεγεθών.
Ανάπτυξε και εφάρμοσε τις αρχές της "Μεθόδου εξαντλήσεως" με τη βοήθεια της οποίας πραγματοποίησε υπολογισμούς εμβαδών και όγκων.
Απόδειξε, με την μέθοδο του Ιπποκράτη, το θεώρημα του όγκου του Κώνου, το οποίο είχε διατυπώσει παλαιότερα ο Δημόκριτος.
Στην Αστρονομία
Χαρτογράφησε τους αστερισμούς του Ισημερινού και των Τροπικών κύκλων, και ονομάτισε τους σχηματισμούς τους (Ίππαρχος).
Απόδειξε τη σφαιρικότητα της γης, και μάλλον αυτός μέτρησε για πρώτη φορά την περίμετρό της.
Πρότεινε το πρώτο μαθηματικό μοντέλο της κίνησης του ουρανού, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις (σώζοντος τα φαινόμενα), το περίφημο σύστημα των ομοκέντρων σφαιρών.
Μέτρησε τις περιόδους των 5 πλανητών, δίνοντας τις τιμές: 'Aρης 2 έτη (πραγμ. 1,88), Δίας 12 έτη (11,86) και Κρόνος 30 έτη (29,46).
Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 2009
Αριστείδης ο Δίκαιος (540-468 π.Χ.)
Αριστείδης ο Δίκαιος (540-468 π.Χ.)
Υπήρξε επιφανής πολιτικός και στρατηγός των Αθηναίων. Στη μάχη του Μαραθώνα ήταν ένας απ` τους 100 Έλληνες στρατηγούς και στη συνέχεια ανακηρύχθηκε Άρχοντας των Αθηνών.
Εκτός από τη μεγάλη σωφροσύνη και φιλοπατρία του, τον διέκρινε μια αυστηρότατη προσήλωση στο πνεύμα της δικαιοσύνης γι` αυτό και η ιστορία, δίπλα στο όνομά του, του κόλλησε τον χαρακτηρισμό "Ο δίκαιος".
Γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου και πέθανε πάμπτωχος το 468 π.Χ., σε ηλικία 72 ετών.
Επειδή είχε αντιταχθεί στο ναυτικό πρόγραμμα του Θεμιστοκλή, οι τότε κρατούντες τον εξόρισαν. Σε λίγο, όμως, ξαναγύρισε και πήρε μέρος ενεργό και ένδοξο στη ναυμαχία κατά των Περσών στη Σαλαμίνα. (Μεταξύ των άλλων κατέλαβε τότε και το νησί Ψυτάλεια).
Το 473 π.Χ. στρατήγησε των Αθηναίων στη σπουδαία μάχη τους στις Παλαιές. Η παράδοση μας διέδωσε και το εξής περιστατικό, που δείχνει την ποιότητα του εκλεκτού αυτού τέκνου της Αθήνας:
Όταν τέθηκε σε ψηφοφορία η πρόταση των Αρχόντων για να εξοριστεί ο Αριστείδης, ένας αγράμματος πολίτης, που δεν τον γνώριζε ούτε στην όψη του, συναντώντας τον Αριστείδη καθοδόν, του ζήτησε να γράψει πάνω στο όστρακο το όνομα "Αριστείδης".
Οπότε, χωρίς καν να του φανερωθεί εκείνος, τον ρώτησε τι κακό είχε κάνει ο Αριστείδης και ζητούσε να τον εξορίσουν. Τότε ο πολίτης του απάντησε πως τίποτε μεν δεν είχε κάνει το κακό, αλλά κουράσθηκε να ακούει συνέχεια να τον λένε όλοι `δίκαιο ? δίκαιο`. Και ο Αριστείδης, μετά από αυτό, χωρίς καθόλου να διστάσει, έγραψε επάνω στο όστρακο το όνομά του.
Υπήρξε επιφανής πολιτικός και στρατηγός των Αθηναίων. Στη μάχη του Μαραθώνα ήταν ένας απ` τους 100 Έλληνες στρατηγούς και στη συνέχεια ανακηρύχθηκε Άρχοντας των Αθηνών.
Εκτός από τη μεγάλη σωφροσύνη και φιλοπατρία του, τον διέκρινε μια αυστηρότατη προσήλωση στο πνεύμα της δικαιοσύνης γι` αυτό και η ιστορία, δίπλα στο όνομά του, του κόλλησε τον χαρακτηρισμό "Ο δίκαιος".
Γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου και πέθανε πάμπτωχος το 468 π.Χ., σε ηλικία 72 ετών.
Επειδή είχε αντιταχθεί στο ναυτικό πρόγραμμα του Θεμιστοκλή, οι τότε κρατούντες τον εξόρισαν. Σε λίγο, όμως, ξαναγύρισε και πήρε μέρος ενεργό και ένδοξο στη ναυμαχία κατά των Περσών στη Σαλαμίνα. (Μεταξύ των άλλων κατέλαβε τότε και το νησί Ψυτάλεια).
Το 473 π.Χ. στρατήγησε των Αθηναίων στη σπουδαία μάχη τους στις Παλαιές. Η παράδοση μας διέδωσε και το εξής περιστατικό, που δείχνει την ποιότητα του εκλεκτού αυτού τέκνου της Αθήνας:
Όταν τέθηκε σε ψηφοφορία η πρόταση των Αρχόντων για να εξοριστεί ο Αριστείδης, ένας αγράμματος πολίτης, που δεν τον γνώριζε ούτε στην όψη του, συναντώντας τον Αριστείδη καθοδόν, του ζήτησε να γράψει πάνω στο όστρακο το όνομα "Αριστείδης".
Οπότε, χωρίς καν να του φανερωθεί εκείνος, τον ρώτησε τι κακό είχε κάνει ο Αριστείδης και ζητούσε να τον εξορίσουν. Τότε ο πολίτης του απάντησε πως τίποτε μεν δεν είχε κάνει το κακό, αλλά κουράσθηκε να ακούει συνέχεια να τον λένε όλοι `δίκαιο ? δίκαιο`. Και ο Αριστείδης, μετά από αυτό, χωρίς καθόλου να διστάσει, έγραψε επάνω στο όστρακο το όνομά του.
Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2009
Θεμιστοκλής (525-461π.χ.)
Θεμιστοκλής (525-461π.χ.)
Μεγάλος Αθηναίος πολιτικός, στρατηγός και ναύαρχος (525 - 461 π.Χ.). Πήρε μέρος στη μάχη του Μαραθώνα, όπου δοξάστηκε ο Μιλτιάδης. Τόσο πολύ δε του στοίχισε αυτό, που τριγυρνούσε άυπνος τις νύχτες, λέγοντας σ' αυτούς που τον ρωτούσαν για την αιτία της αϋπνίας του:
«Ουκ έά με καθεύδειν το του Μιλτιάδου τρόπαιον», δηλ. δεν μ' αφήνει να κοιμηθώ η δόξα του Μιλιτιάδη.
Ήταν ο πρώτος από τους Αθηναίους πολιτικούς που κατάλαβε ότι το μέλλον της Αθήνας εξαρτάται από το ναυτικό. Σαν πρόφαση για την κατασκευή στόλου μεταχειρίστηκε τον πόλεμο εναντίον των Αιγινητών. Για να μπορέσει όμως να ολοκληρώσει το σχέδιο του, πέτυχε να εξορίσει τον αντίπαλότου Αριστείδη (483π.Χ.).
Μετά κατάρτισε έναν ισχυρό στόλο από 200 τριήρεις. Μετά τη μάχη των Θερμοπυλών και την ήττα των Σπαρτιατών από τους Πέρσες, ο Θεμιστοκλής διέβλεψε ότι το πιο κατάλληλο σημείο των ελληνικών θαλασσών για μία αναμέτρηση με τον περσικό στόλο ήταν η Σαλαμίνα. Στο στρατιωτικό συμβούλιο οι σύμμαχοι διαφώνησαν με την άποψη του. Ο στρατηγός των Κορινθίων Αδείμαντος απείλησε το Θεμιστοκλή με αποχώρηση και ο στρατηγός των Λακεδαινονίων και αρχιστράτηγος Ευρυβιάδης ύψωσε το μπαστούνι του, για να τον χτυπήσει, οπότε ο Θεμιστοκλής. ατάραχος αποκρίθηκε «Πάταξον μεν, άκουσον δε» και εξακολούθησε να υποστηρίζει με θέρμη την άποψη του. Τελικά εφαρμόστηκε το σχέδιο του Θεμιστοκλή, ο οποι'ος με τον τρόπο αυτό έγινε αίτιος της μεγάλης νίκης των Ελλήνων.
Μετά την απαλλαγή από τον περσικό κίνδυνο, εισηγήθηκε την οχύρωση της Αθήνας, επειδή φοβόταν την αντιζηλία των Σπαρτιατών. Και το κατόρθωσε, παρά τη λυσσώδη αντίδραση της Σπάρτης. Οι αλλεπάλληλες επιτυχίες του μεγάλωσαν τη φήμη του σ' ολόκληρη την Ελλάδα, ενώ οι συμπατριώτες του τον ανακήρυξαν «σωτήρα της πατρίδος».
Τη φήμη όμως αυτή και τη δόξα του Θεμιστοκλή δεν άργησαν να υποσκάψουν οι πολιτικοί του αντίπαλοι, οι οποίοι στο έργο τους αυτό βρήκαν θερμούς υποστηρικτές τους Σπαρτιάτες. Τον διέβαλαν λοιπόν και τελικά κατόρθωσαν να τον εξορίσουν (471 π.Χ.). Έφυγε τότε για το Αργός και από εκεί, μετά από πολλές περιπλανήσεις, έφτασε στα Σούσα και κατέφυγε κοντά στον Αρταξέρξη, ο οποίος τον περιέβαλε με μεγάλες τιμές και του παραχώρησε ορισμένες πόλεις στη Μαγνησία, για να συντηρείται με τους φόρους που θα εισπράττει από αυτές.
Όταν όμως το 461 π.Χ. ο Αρταξέρξης θέλησε να εκστρατεύσει εναντίον της Ελλάδας και ζήτησετη βοήθεια του Θεμιστοκλή, αυτόςπροτίμησε να αυτοκτονήσει πίνοντας δηλητήριο, παρά να στραφεί εναντίον της πατρίδας του. Στη Μαγνησία υπήρχε μνημείο και ανδριάντας του Θεμιστοκλή, από όπου οι φίλοι του μετέφεραν κρυφά τα οστά του και τα έθαψαν στην Αθήνα.
Στο Εθνικό Μουσείο της Αθήνας σώζεται ακόμα και σήμερα ένα από τα όστρακα του εξοστρακισμού του. Πάνω σ' αυτό διαβάζουμε: «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΦΡΕΑΡ-ΡΙΟΣ». Υπάρχει, για να θυμίζει πόσο δίκιο είχε ο πατέρας του, όταν τον συμβούλευε να
αποφύγει το πολιτικό στάδιο, δείχνοντας του τις τραβηγμένες στην ακτή παλιές και εγκαταλειμμένες τριήρεις και λέγοντας:
«έτσι συμπεριφέρεται ο λαός στους πολιτικούς άνδρες , οταν δεν τους χρειάζεται πια»
Μεγάλος Αθηναίος πολιτικός, στρατηγός και ναύαρχος (525 - 461 π.Χ.). Πήρε μέρος στη μάχη του Μαραθώνα, όπου δοξάστηκε ο Μιλτιάδης. Τόσο πολύ δε του στοίχισε αυτό, που τριγυρνούσε άυπνος τις νύχτες, λέγοντας σ' αυτούς που τον ρωτούσαν για την αιτία της αϋπνίας του:
«Ουκ έά με καθεύδειν το του Μιλτιάδου τρόπαιον», δηλ. δεν μ' αφήνει να κοιμηθώ η δόξα του Μιλιτιάδη.
Ήταν ο πρώτος από τους Αθηναίους πολιτικούς που κατάλαβε ότι το μέλλον της Αθήνας εξαρτάται από το ναυτικό. Σαν πρόφαση για την κατασκευή στόλου μεταχειρίστηκε τον πόλεμο εναντίον των Αιγινητών. Για να μπορέσει όμως να ολοκληρώσει το σχέδιο του, πέτυχε να εξορίσει τον αντίπαλότου Αριστείδη (483π.Χ.).
Μετά κατάρτισε έναν ισχυρό στόλο από 200 τριήρεις. Μετά τη μάχη των Θερμοπυλών και την ήττα των Σπαρτιατών από τους Πέρσες, ο Θεμιστοκλής διέβλεψε ότι το πιο κατάλληλο σημείο των ελληνικών θαλασσών για μία αναμέτρηση με τον περσικό στόλο ήταν η Σαλαμίνα. Στο στρατιωτικό συμβούλιο οι σύμμαχοι διαφώνησαν με την άποψη του. Ο στρατηγός των Κορινθίων Αδείμαντος απείλησε το Θεμιστοκλή με αποχώρηση και ο στρατηγός των Λακεδαινονίων και αρχιστράτηγος Ευρυβιάδης ύψωσε το μπαστούνι του, για να τον χτυπήσει, οπότε ο Θεμιστοκλής. ατάραχος αποκρίθηκε «Πάταξον μεν, άκουσον δε» και εξακολούθησε να υποστηρίζει με θέρμη την άποψη του. Τελικά εφαρμόστηκε το σχέδιο του Θεμιστοκλή, ο οποι'ος με τον τρόπο αυτό έγινε αίτιος της μεγάλης νίκης των Ελλήνων.
Μετά την απαλλαγή από τον περσικό κίνδυνο, εισηγήθηκε την οχύρωση της Αθήνας, επειδή φοβόταν την αντιζηλία των Σπαρτιατών. Και το κατόρθωσε, παρά τη λυσσώδη αντίδραση της Σπάρτης. Οι αλλεπάλληλες επιτυχίες του μεγάλωσαν τη φήμη του σ' ολόκληρη την Ελλάδα, ενώ οι συμπατριώτες του τον ανακήρυξαν «σωτήρα της πατρίδος».
Τη φήμη όμως αυτή και τη δόξα του Θεμιστοκλή δεν άργησαν να υποσκάψουν οι πολιτικοί του αντίπαλοι, οι οποίοι στο έργο τους αυτό βρήκαν θερμούς υποστηρικτές τους Σπαρτιάτες. Τον διέβαλαν λοιπόν και τελικά κατόρθωσαν να τον εξορίσουν (471 π.Χ.). Έφυγε τότε για το Αργός και από εκεί, μετά από πολλές περιπλανήσεις, έφτασε στα Σούσα και κατέφυγε κοντά στον Αρταξέρξη, ο οποίος τον περιέβαλε με μεγάλες τιμές και του παραχώρησε ορισμένες πόλεις στη Μαγνησία, για να συντηρείται με τους φόρους που θα εισπράττει από αυτές.
Όταν όμως το 461 π.Χ. ο Αρταξέρξης θέλησε να εκστρατεύσει εναντίον της Ελλάδας και ζήτησετη βοήθεια του Θεμιστοκλή, αυτόςπροτίμησε να αυτοκτονήσει πίνοντας δηλητήριο, παρά να στραφεί εναντίον της πατρίδας του. Στη Μαγνησία υπήρχε μνημείο και ανδριάντας του Θεμιστοκλή, από όπου οι φίλοι του μετέφεραν κρυφά τα οστά του και τα έθαψαν στην Αθήνα.
Στο Εθνικό Μουσείο της Αθήνας σώζεται ακόμα και σήμερα ένα από τα όστρακα του εξοστρακισμού του. Πάνω σ' αυτό διαβάζουμε: «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΦΡΕΑΡ-ΡΙΟΣ». Υπάρχει, για να θυμίζει πόσο δίκιο είχε ο πατέρας του, όταν τον συμβούλευε να
αποφύγει το πολιτικό στάδιο, δείχνοντας του τις τραβηγμένες στην ακτή παλιές και εγκαταλειμμένες τριήρεις και λέγοντας:
«έτσι συμπεριφέρεται ο λαός στους πολιτικούς άνδρες , οταν δεν τους χρειάζεται πια»
Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου 2009
Δημοσθένης (384-322 π.Χ)
Δημοσθένης (384-322 π.Χ)
Ο Δημοσθένης ήταν πολιτικός και στρατηγός της αρχαίας Αθήνας. Θεωρείται ο περιφημότερος ρήτορας της αρχαιότητας και όλων των εποχών, μαθητής του Ισοκράτη και του Ισαίου. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 384 και πέθανε το 322 π.Χ. Τον πατέρα του, που είχε το επάγγελμα του μαχαιροποιού, τον έλεγαν Δημοσθένη και τη μητέρα του Κλεοβούλη.
Το όνομά του ήταν «Δημοσθένης Δημοσθένους Παιανιεύς». Από μικρός δοκίμασε την πίκρα της ζωής, γιατί, χάνοντας τον πατέρα του, οι κηδεμόνες του καταχράστηκαν την πατρική του περιουσία. Έτσι, αποφάσισε να ασχοληθεί με τη ρητορική για να μπορέσει ο ίδιος να πολεμήσει για το κλεμμένο του δίκιο. Αν και κατάφερε να κερδίσει τη δίκη, δεν μπόρεσε να πάρει την περιουσία του και αναγκάστηκε, για να ζήσει, να γράφει λόγους και να πληρώνεται. Στην εκκλησία του δήμου που προσπάθησε δυο φορές να μιλήσει δεν τα κατάφερε, γιατί τον εμπόδιζαν η νευρικότητά του και η δυσκολία να προφέρει το λ και το ρ. Τον πλήγωσε αυτή η ταπείνωση, τόσο, που αποφάσισε να λυτρωθεί από τα ελαττώματά του. Ο βάταλος - τσεβδός - όπως τον έλεγε η παραμάνα του, με την πίστη και την επιμονή του, πότε ανεβαίνοντας στο Λυκαβηττό και πότε κατεβαίνοντας στο Φάληρο, με την απαγγελία που έκανε σε διάφορους λόγους, μπόρεσε να νικήσει τις δυσκολίες στην άρθρωση, την κάποια του δειλία και να πετύχει την κυριαρχία στις κινήσεις του. Ήταν πια σε θέση να παρουσιαστεί στην εκκλησία του δήμου και να μιλήσει.
Οι τέσσερις φιλιππικοί λόγοι του και οι τρεις ολυνθιακοί τον καταξίωσαν στους Αθηναίους και τον έκαναν αθάνατο. Τους φλογερούς του λόγους τους δούλευε κοπιαστικά ως την παραμικρή τους λεπτομέρεια. Για την επιμέλειά του αυτή ο ρητοροδιδάσκαλος Κοϊντιλιανός θα πει: «Τόση δύναμη υπάρχει σ' αυτόν, τόσο πυκνά είναι όλα, τόσο γεμάτα από εσωτερική ένταση, τόσο φροντισμένα, τέτοια πειθαρχία υπάρχει στο λόγο, που δεν μπορείς ν' ανακαλύψεις κάτι που να λείπει, που να είναι περιττό». Με τους απαράμιλλους λόγους του κατόρθωσε να πείσει τους Αθηναίους να πολεμήσουν εναντίον του Φιλίππου, βασιλιά της Μακεδονίας, και στον πόλεμο αυτό πολέμησε κι ο ίδιος στη Χαιρώνεια ως απλός στρατιώτης. Έπειτα από το θάνατο του Φιλίππου, ο Δημοσθένης εξακολούθησε τον αγώνα του και εναντίον του Αλεξάνδρου, χωρίς όμως να πετύχει τίποτα.
Το 324 π.Χ. φεύγει εξόριστος από την Αθήνα, γιατί βρέθηκε μπλεγμένος για δωροδοκία, με την πρόθεση να βοηθήσει τον καταχραστή του στρατηγού Αλεξάνδρου ʼρπαλο να δραπετεύσει. Μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι Αθηναίοι με ψήφισμά τους τον ανακάλεσαν πανηγυρικά από την εξορία, η ελευθερία του όμως αυτή δεν κράτησε για πολύ, γιατί αναγκάστηκε ξανά να φύγει ύστερα από την αποτυχημένη επανάσταση που έγινε στην Αθήνα. Οι στρατιώτες του Αντίπατρου τον κυνήγησαν και τον βρήκαν στο ναό του Ποσειδώνα στην Καλαβρία. Για να μην τον πιάσουν, ήπιε δηλητήριο και πέθανε στις 12 Οκτωβρίου του 322 π.Χ.
Ύστερα από 42 χρόνια καθώς λέει ο Πλούταρχος, ο δήμος των Αθηναίων, για να τον τιμήσει όπως του άξιζε, του έστησε χάλκινο άγαλμα και ψήφισε να τρέφεται στο πρυτανείο εκείνος από τους απογόνους του που θα ήταν κάθε φορά ο μεγαλύτερος. Στη βάση του ανδριάντα του χαράχτηκε το περίφημο επίγραμμα: «Αν, Δημοσθένη, είχες δύναμη τόση, όσο νου, τότε δε θα σκύβανε ποτέ σε Μακεδόνων σπαθί οι Έλληνες».
Τα τεχνικά μέτρα που εφάρμοσε ο Δημοσθένης είναι ίδια με του Ισοκράτη, το αποτέλεσμα όμως που γύρευε ήταν αντίθετο από εκείνου. Όταν τον ρωτούσαν ποιο είναι στη ρητορική το πρώτο, το δεύτερο, το τρίτο, απαντούσε πάντα έτσι: «η ηθοποιία». Έγραψε περίπου 60 λόγους, 42 δικανικούς, 17 πολιτικούς, 1 πανηγυρικό, κασθώς και διάφορες επιστολές. Σώθηκαν 56 προοίμια λόγων και 9 λόγοι χάθηκαν. Τα έργα του κυκλοφόρησαν σε πολλές εκδόσεις και σε διάφορες χώρες. Τα έργα του είναι:
* Ο πρώτος λόγος του «Κατά Ανδροτιώνος», το 355 π.Χ. Στο λόγο αυτό κατηγορείται ο Ανδροτίων γιατί εισήγαγε ψήφισμα να στεφανωθεί η βουλή των πεντακοσίων, ενώ αυτή δεν είχε συμμορφωθεί με το νόμο που την υποχρέωνε να κατασκευάσει ορισμένο αριθμό πλοίων.
* Ο δεύτερος λόγος του «Περί ατελείας προς Λεπτίνην». το 354 π.Χ. Ο Λεπτίνης είχε εισαγάγει νόμο με τον οποίο πρότεινε να μειωθούν οι τιμές προς τους ευεργέτες (ατέλεια λειτουργιών) και να έχουν αυτές τις ευεργετικές ατέλειες οι απόγονοι του Αρμοδίου, του Αριστογείτονος και των εννέα αρχόντων. Ο Δημοσθένης σε λόγο του, που αποτελεί δευτερολογία, αποφαίνεται ότι το κράτος πρέπει να διατηρήσει τις ατέλειες σε μεγαλύτερο αριθμό πολιτών για να τους παρορμά σε έργα πατριωτικά.
* Ο λόγος «Κατά Τιμοκράτους», που γράφηκε εξαιτίας νόμου του Τιμοκράτους ο οποίος υποστήριζε ότι οι οφειλέτες του δημοσίου πρέπει να απαλλάσσονται από το «δεσμόν», αν φέρουν εγγυητές ότι θα εξοφλήσουν σε ορισμένη προθεσμία το χρέος τους. Αυτός ο νόμος δεν έγινε για το γενικό καλό αλλά για να ωφεληθούν τρεις πλούσιοι που καταχράστηκαν αρκετά χρήματα του δημοσίου. Ο Δημοσθένης καυτηριάζει τον νόμο αυτό και κηρύσσεται εναντίον της ειδικής μεταχείρισης των πλουσίων.
* Ο λόγος «Κατ' ʼριστοκράτους» (352). Γράφηκε από το Δημοσθένη και απαγγέλθηκε από τον Ευθυκλέα που κατηγορεί τον Αριστοκράτη για αντιπατριωτική ενέργεια επειδή έγραψε ψήφισμα που ευνοεί το βασιλιά της Θράκης Κερσοβλέπτη και το γαμπρό του Χαρίδημο.
Και οι τέσσερις αυτοί λόγοι έχουν σκοπό να παταχτεί η διαφθορά που φωλιάζει στα πολιτικά πράγματα της πόλης.
* Ο λόγος «Υπέρ των Μεγαλοπολιτών». Γράφηκε το 352 και σε αυτόν γίνεται μια ιστορική αναδρομή και υποδεικνύεται η πολιτική που πρέπει να ακολουθήσουν οι Αθηναίοι στις σχέσεις τους με τη Σπάρτη και τις Θήβες.
* Ο λόγος του «Υπέρ Ροδιών». Σε αυτόν ο Δημοσθένης συνιστά να ενισχύσουν οι Αθηναίοι τους εκ Ρόδου δημοκρατικούς, που έφυγαν από την πατρίδα τους επειδή ο Μαύσωλος υποδούλωσε την πόλη στους ολιγαρχικούς. Με το λόγο του αυτό ο Δημοσθένης αποδεικνύεται ένθερμος υποστηρικτής των δημοκρατικών θεσμών.
* Οι «Φιλιππικοί» του. Οι τέσσερις φιλιππικοί λόγοι του Δημοσθένη απαγγέλθηκαν με προφανή σκοπό να συναγείρουν τους Έλληνες εναντίον του Φιλίππου. Ο πρώτος Φιλιππικός γράφηκε το 351 π.Χ. (κατ' άλλους το 349), ο δεύτερος το 344, ο τρίτος το 341 π.Χ. Του τετάρτου αμφισβητείται η γνησιότητα και θεωρείται κακότεχνη συρραφή δημοσθενείων αποσπασμάτων. Από τους 4 Φιλιππικούς του θεωρείται ο πιο άριστος ο τρίτος, «η μεγίστη των κατά Φιλίππου δημηγοριών» όπως έγραψε ο Διονύσιος ο Αλικαρνασεύς. Στο Φιλιππικό αυτό ο Δημοσθένης υπογραμμίζει τον κίνδυνο από την επιδρομή του Φιλίππου, και επιδιώκει να εξεγείρει το λαό κατά του κινδύνου που διέρχεται η Ελλάδα. Στον αγώνα αυτό το σφοδρό, που τον ενέπνεε μια τρικυμισμένη φιλοπατρία, ο Δημοσθένης περιέπεσε και σε ακρότητες και σε απρεπείς χαρακτηρισμούς - αποκάλεσε το Φίλιππο βάρβαρο και τους άλλους προδότες - αλλά αυτά δεν αμαυρώνουν τη δόξα του, γιατί έκανε έναν αγώνα «υπέρ των όλων».
* Οι «Ολυνθιακοί». Ο Δημοσθένης δεν εισακούεται και ο Φίλιππος βαδίζει ακάθεκτος στην πραγματοποίηση των σχεδίων του. Το 349 ο Φίλιππος κηρύττει τον πόλεμο κατά των Ολυνθίων. Η Όλυνθος ήταν μία από τις αξιόλογες πόλεις της αρχαιότητας. Βρισκόταν στη βορειοδυτική πλευρά του Τορωναίου κόλπου. Όταν ο Φίλιππος μαχόταν κατά των Αθηναίων, οι Ολύνθιοι ήταν σύμμαχοί του. Ο Φίλιππος για αντάλλαγμα τους παραχώρησε δυο πόλεις, την Ποτείδαια και τον Ανθεμούντα, όταν όμως υπέταξε τη Θεσσαλία, προχώρησε προς τη Θράκη και νίκησε τους Φωκείς, οι Ολύνθιοι αντελήφθησαν ότι δε βρίσκονταν σε ασφάλεια και ζήτησαν το 352 π.Χ. ειρήνη με τους Αθηναίους. Όταν το 349 π.Χ. επιτέθηκε ο Φίλιππος, χρησιμοποιώντας για πρόφαση το γεγονός ότι οι Ολύνθιοι αρνήθηκαν να του παραδώσουν τον αδελφό του Αρριδαίο που είχε καταφύγει στην πόλη τους, οι Ολύνθιοι ζήτησαν με πρέσβεις τους βοήθεια από τους Αθηναίους. Εκείνοι έκαναν συνέλευση στην οποία μίλησαν πολλοί ρήτορες. Ανάμεσα σ' αυτούς και ο Δημοσθένης, που υπέδειξε στους Αθηναίους τι έπρεπε να κάνουν. Τρεις Ολυνθιακοί εκφωνήθηκαν, δεν είναι όμως γνωστό με ποια σειρά. Η Όλυνθος καταστράφηκε και ο Φίλιππος βρέθηκε στη Χαιρώνεια, όπου και συνέτριψε τους Θηβαίους και τους Αθηναίους. Ο επικήδειος λόγος των πεσόντων Αθηναίων - 1000 περίπου - εκφωνήθηκε από το Δημοσθένη, γεγονός που δείχνει τη μεγάλη εκτίμηση των Αθηναίων προς αυτόν. Ο Δημοσθένης δεν έπαψε και ύστερα από τη μάχη της Χαιρωνείας να εμπνέεται από αντιμακεδονικά αισθήματα.
Ο Δημοσθένης ήταν πολιτικός και στρατηγός της αρχαίας Αθήνας. Θεωρείται ο περιφημότερος ρήτορας της αρχαιότητας και όλων των εποχών, μαθητής του Ισοκράτη και του Ισαίου. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 384 και πέθανε το 322 π.Χ. Τον πατέρα του, που είχε το επάγγελμα του μαχαιροποιού, τον έλεγαν Δημοσθένη και τη μητέρα του Κλεοβούλη.
Το όνομά του ήταν «Δημοσθένης Δημοσθένους Παιανιεύς». Από μικρός δοκίμασε την πίκρα της ζωής, γιατί, χάνοντας τον πατέρα του, οι κηδεμόνες του καταχράστηκαν την πατρική του περιουσία. Έτσι, αποφάσισε να ασχοληθεί με τη ρητορική για να μπορέσει ο ίδιος να πολεμήσει για το κλεμμένο του δίκιο. Αν και κατάφερε να κερδίσει τη δίκη, δεν μπόρεσε να πάρει την περιουσία του και αναγκάστηκε, για να ζήσει, να γράφει λόγους και να πληρώνεται. Στην εκκλησία του δήμου που προσπάθησε δυο φορές να μιλήσει δεν τα κατάφερε, γιατί τον εμπόδιζαν η νευρικότητά του και η δυσκολία να προφέρει το λ και το ρ. Τον πλήγωσε αυτή η ταπείνωση, τόσο, που αποφάσισε να λυτρωθεί από τα ελαττώματά του. Ο βάταλος - τσεβδός - όπως τον έλεγε η παραμάνα του, με την πίστη και την επιμονή του, πότε ανεβαίνοντας στο Λυκαβηττό και πότε κατεβαίνοντας στο Φάληρο, με την απαγγελία που έκανε σε διάφορους λόγους, μπόρεσε να νικήσει τις δυσκολίες στην άρθρωση, την κάποια του δειλία και να πετύχει την κυριαρχία στις κινήσεις του. Ήταν πια σε θέση να παρουσιαστεί στην εκκλησία του δήμου και να μιλήσει.
Οι τέσσερις φιλιππικοί λόγοι του και οι τρεις ολυνθιακοί τον καταξίωσαν στους Αθηναίους και τον έκαναν αθάνατο. Τους φλογερούς του λόγους τους δούλευε κοπιαστικά ως την παραμικρή τους λεπτομέρεια. Για την επιμέλειά του αυτή ο ρητοροδιδάσκαλος Κοϊντιλιανός θα πει: «Τόση δύναμη υπάρχει σ' αυτόν, τόσο πυκνά είναι όλα, τόσο γεμάτα από εσωτερική ένταση, τόσο φροντισμένα, τέτοια πειθαρχία υπάρχει στο λόγο, που δεν μπορείς ν' ανακαλύψεις κάτι που να λείπει, που να είναι περιττό». Με τους απαράμιλλους λόγους του κατόρθωσε να πείσει τους Αθηναίους να πολεμήσουν εναντίον του Φιλίππου, βασιλιά της Μακεδονίας, και στον πόλεμο αυτό πολέμησε κι ο ίδιος στη Χαιρώνεια ως απλός στρατιώτης. Έπειτα από το θάνατο του Φιλίππου, ο Δημοσθένης εξακολούθησε τον αγώνα του και εναντίον του Αλεξάνδρου, χωρίς όμως να πετύχει τίποτα.
Το 324 π.Χ. φεύγει εξόριστος από την Αθήνα, γιατί βρέθηκε μπλεγμένος για δωροδοκία, με την πρόθεση να βοηθήσει τον καταχραστή του στρατηγού Αλεξάνδρου ʼρπαλο να δραπετεύσει. Μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι Αθηναίοι με ψήφισμά τους τον ανακάλεσαν πανηγυρικά από την εξορία, η ελευθερία του όμως αυτή δεν κράτησε για πολύ, γιατί αναγκάστηκε ξανά να φύγει ύστερα από την αποτυχημένη επανάσταση που έγινε στην Αθήνα. Οι στρατιώτες του Αντίπατρου τον κυνήγησαν και τον βρήκαν στο ναό του Ποσειδώνα στην Καλαβρία. Για να μην τον πιάσουν, ήπιε δηλητήριο και πέθανε στις 12 Οκτωβρίου του 322 π.Χ.
Ύστερα από 42 χρόνια καθώς λέει ο Πλούταρχος, ο δήμος των Αθηναίων, για να τον τιμήσει όπως του άξιζε, του έστησε χάλκινο άγαλμα και ψήφισε να τρέφεται στο πρυτανείο εκείνος από τους απογόνους του που θα ήταν κάθε φορά ο μεγαλύτερος. Στη βάση του ανδριάντα του χαράχτηκε το περίφημο επίγραμμα: «Αν, Δημοσθένη, είχες δύναμη τόση, όσο νου, τότε δε θα σκύβανε ποτέ σε Μακεδόνων σπαθί οι Έλληνες».
Τα τεχνικά μέτρα που εφάρμοσε ο Δημοσθένης είναι ίδια με του Ισοκράτη, το αποτέλεσμα όμως που γύρευε ήταν αντίθετο από εκείνου. Όταν τον ρωτούσαν ποιο είναι στη ρητορική το πρώτο, το δεύτερο, το τρίτο, απαντούσε πάντα έτσι: «η ηθοποιία». Έγραψε περίπου 60 λόγους, 42 δικανικούς, 17 πολιτικούς, 1 πανηγυρικό, κασθώς και διάφορες επιστολές. Σώθηκαν 56 προοίμια λόγων και 9 λόγοι χάθηκαν. Τα έργα του κυκλοφόρησαν σε πολλές εκδόσεις και σε διάφορες χώρες. Τα έργα του είναι:
* Ο πρώτος λόγος του «Κατά Ανδροτιώνος», το 355 π.Χ. Στο λόγο αυτό κατηγορείται ο Ανδροτίων γιατί εισήγαγε ψήφισμα να στεφανωθεί η βουλή των πεντακοσίων, ενώ αυτή δεν είχε συμμορφωθεί με το νόμο που την υποχρέωνε να κατασκευάσει ορισμένο αριθμό πλοίων.
* Ο δεύτερος λόγος του «Περί ατελείας προς Λεπτίνην». το 354 π.Χ. Ο Λεπτίνης είχε εισαγάγει νόμο με τον οποίο πρότεινε να μειωθούν οι τιμές προς τους ευεργέτες (ατέλεια λειτουργιών) και να έχουν αυτές τις ευεργετικές ατέλειες οι απόγονοι του Αρμοδίου, του Αριστογείτονος και των εννέα αρχόντων. Ο Δημοσθένης σε λόγο του, που αποτελεί δευτερολογία, αποφαίνεται ότι το κράτος πρέπει να διατηρήσει τις ατέλειες σε μεγαλύτερο αριθμό πολιτών για να τους παρορμά σε έργα πατριωτικά.
* Ο λόγος «Κατά Τιμοκράτους», που γράφηκε εξαιτίας νόμου του Τιμοκράτους ο οποίος υποστήριζε ότι οι οφειλέτες του δημοσίου πρέπει να απαλλάσσονται από το «δεσμόν», αν φέρουν εγγυητές ότι θα εξοφλήσουν σε ορισμένη προθεσμία το χρέος τους. Αυτός ο νόμος δεν έγινε για το γενικό καλό αλλά για να ωφεληθούν τρεις πλούσιοι που καταχράστηκαν αρκετά χρήματα του δημοσίου. Ο Δημοσθένης καυτηριάζει τον νόμο αυτό και κηρύσσεται εναντίον της ειδικής μεταχείρισης των πλουσίων.
* Ο λόγος «Κατ' ʼριστοκράτους» (352). Γράφηκε από το Δημοσθένη και απαγγέλθηκε από τον Ευθυκλέα που κατηγορεί τον Αριστοκράτη για αντιπατριωτική ενέργεια επειδή έγραψε ψήφισμα που ευνοεί το βασιλιά της Θράκης Κερσοβλέπτη και το γαμπρό του Χαρίδημο.
Και οι τέσσερις αυτοί λόγοι έχουν σκοπό να παταχτεί η διαφθορά που φωλιάζει στα πολιτικά πράγματα της πόλης.
* Ο λόγος «Υπέρ των Μεγαλοπολιτών». Γράφηκε το 352 και σε αυτόν γίνεται μια ιστορική αναδρομή και υποδεικνύεται η πολιτική που πρέπει να ακολουθήσουν οι Αθηναίοι στις σχέσεις τους με τη Σπάρτη και τις Θήβες.
* Ο λόγος του «Υπέρ Ροδιών». Σε αυτόν ο Δημοσθένης συνιστά να ενισχύσουν οι Αθηναίοι τους εκ Ρόδου δημοκρατικούς, που έφυγαν από την πατρίδα τους επειδή ο Μαύσωλος υποδούλωσε την πόλη στους ολιγαρχικούς. Με το λόγο του αυτό ο Δημοσθένης αποδεικνύεται ένθερμος υποστηρικτής των δημοκρατικών θεσμών.
* Οι «Φιλιππικοί» του. Οι τέσσερις φιλιππικοί λόγοι του Δημοσθένη απαγγέλθηκαν με προφανή σκοπό να συναγείρουν τους Έλληνες εναντίον του Φιλίππου. Ο πρώτος Φιλιππικός γράφηκε το 351 π.Χ. (κατ' άλλους το 349), ο δεύτερος το 344, ο τρίτος το 341 π.Χ. Του τετάρτου αμφισβητείται η γνησιότητα και θεωρείται κακότεχνη συρραφή δημοσθενείων αποσπασμάτων. Από τους 4 Φιλιππικούς του θεωρείται ο πιο άριστος ο τρίτος, «η μεγίστη των κατά Φιλίππου δημηγοριών» όπως έγραψε ο Διονύσιος ο Αλικαρνασεύς. Στο Φιλιππικό αυτό ο Δημοσθένης υπογραμμίζει τον κίνδυνο από την επιδρομή του Φιλίππου, και επιδιώκει να εξεγείρει το λαό κατά του κινδύνου που διέρχεται η Ελλάδα. Στον αγώνα αυτό το σφοδρό, που τον ενέπνεε μια τρικυμισμένη φιλοπατρία, ο Δημοσθένης περιέπεσε και σε ακρότητες και σε απρεπείς χαρακτηρισμούς - αποκάλεσε το Φίλιππο βάρβαρο και τους άλλους προδότες - αλλά αυτά δεν αμαυρώνουν τη δόξα του, γιατί έκανε έναν αγώνα «υπέρ των όλων».
* Οι «Ολυνθιακοί». Ο Δημοσθένης δεν εισακούεται και ο Φίλιππος βαδίζει ακάθεκτος στην πραγματοποίηση των σχεδίων του. Το 349 ο Φίλιππος κηρύττει τον πόλεμο κατά των Ολυνθίων. Η Όλυνθος ήταν μία από τις αξιόλογες πόλεις της αρχαιότητας. Βρισκόταν στη βορειοδυτική πλευρά του Τορωναίου κόλπου. Όταν ο Φίλιππος μαχόταν κατά των Αθηναίων, οι Ολύνθιοι ήταν σύμμαχοί του. Ο Φίλιππος για αντάλλαγμα τους παραχώρησε δυο πόλεις, την Ποτείδαια και τον Ανθεμούντα, όταν όμως υπέταξε τη Θεσσαλία, προχώρησε προς τη Θράκη και νίκησε τους Φωκείς, οι Ολύνθιοι αντελήφθησαν ότι δε βρίσκονταν σε ασφάλεια και ζήτησαν το 352 π.Χ. ειρήνη με τους Αθηναίους. Όταν το 349 π.Χ. επιτέθηκε ο Φίλιππος, χρησιμοποιώντας για πρόφαση το γεγονός ότι οι Ολύνθιοι αρνήθηκαν να του παραδώσουν τον αδελφό του Αρριδαίο που είχε καταφύγει στην πόλη τους, οι Ολύνθιοι ζήτησαν με πρέσβεις τους βοήθεια από τους Αθηναίους. Εκείνοι έκαναν συνέλευση στην οποία μίλησαν πολλοί ρήτορες. Ανάμεσα σ' αυτούς και ο Δημοσθένης, που υπέδειξε στους Αθηναίους τι έπρεπε να κάνουν. Τρεις Ολυνθιακοί εκφωνήθηκαν, δεν είναι όμως γνωστό με ποια σειρά. Η Όλυνθος καταστράφηκε και ο Φίλιππος βρέθηκε στη Χαιρώνεια, όπου και συνέτριψε τους Θηβαίους και τους Αθηναίους. Ο επικήδειος λόγος των πεσόντων Αθηναίων - 1000 περίπου - εκφωνήθηκε από το Δημοσθένη, γεγονός που δείχνει τη μεγάλη εκτίμηση των Αθηναίων προς αυτόν. Ο Δημοσθένης δεν έπαψε και ύστερα από τη μάχη της Χαιρωνείας να εμπνέεται από αντιμακεδονικά αισθήματα.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)